امکان گفتمان سازی هویت زن در قرآن؛ رویکردی بیناگفتمانی و تحلیل انتقادی (مقاله پژوهشی حوزه)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (حوزوی)
آرشیو
چکیده
این مقاله، به تحلیل گفتمان سازی هویت زن در قرآن از طریق به کارگیری رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) می پردازد. مسئله اصلی این پژوهش، با تمرکز بر مفاهیم میان رشته ای و بهره گیری از نظریه های گفتمان پژوهانی نظیر نورمن فرکلاف، به بررسی نقش گفتمان قرآنی در بازتعریف و اصلاح نگرش های جاهلی نسبت به زنان اختصاص دارد. در این مطالعه، از روش سه مرحله ای فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین) برای تحلیل متون قرآنی بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن با تأکید بر اصولی همچون عدالت جنسیتی و کرامت انسانی، گفتمان نابرابر و تبعیض آمیز پیشااسلامی را مردود شمرده و با برجسته سازی مفاهیمی نظیر برابری زن و مرد در خلقت، حقوق و مسئولیت ها، گفتمانی نوین ارائه کرده است. علاوه بر این، در گفتمان قرآنی، نقش زنان در تشکیل خانواده، استقلال اقتصادی و مشارکت اجتماعی، به طور ویژه مورد تأکید قرار گرفته است. این گفتمان قرآنی، نه تنها ساختارهای قدرت مردسالارانه را نقد می کند، بلکه نظام ارزشی جدیدی مبتنی بر عدالت و برابری میان زن و مرد ارائه می دهد که همواره در تضاد و تقابل با گفتمان های جاهلی و پیشااسلامی بوده است. به عنوان نتیجه ، قرآن با خلق نظام معنایی منحصربه فرد خود، به طور مستقیم زمینه ساز تغییرات عمیق اجتماعی در نگرش های فرهنگی و هویتی زنان در جامعه اسلامی شده است.The Possibility of Constructing Discourse on Women’s Identity in the Qur’an: An Interdiscursive Approach and a Critical Discourse Analysis Approach
Objective : This study analyzes the construction of discourse on women’s identity in the Qur’an using a critical discourse analysis (CDA) approach. Focusing on interdisciplinary concepts and using the scholars’ theories of discourse, such as Norman Fairclough, this research addresses the discursive role of the Qur’an in redefining and reforming pre-Islamic attitudes toward women. Method: The study employs Fairclough’s three-dimensional model—description, interpretation, and explanation—to analyze Qur’anic texts. Findings: Findings indicate that the Qur’an, by emphasizing principles such as gender justice and human dignity, rejects the discriminatory and unequal discourse of pre-Islamic times. Instead, it introduces a new discourse by highlighting concepts such as equality between men and women in creation, rights, and responsibilities. Moreover, the discourse of the Qur’an gives particular emphasis to the role of women in family formation, economic independence, and social participation. This discourse not only critiques patriarchal power structures but also proposes a new value system based on justice and equality between men and women, consistently opposing pre-Islamic and misogynistic discourses. Conclusion: The Qur’an, through the creation of its unique semantic system, has directly contributed to deep societal transformations in cultural attitudes and the identity of women within Islamic society.
تبلیغات
