پژوهش سرا

 هدف از اجرای این پژوهش، ارائه چهارچوب ارزیابی عملکرد در پژوهش سراهای دانش آموزی بود. روش پژوهش، روش ترکیبی اکتشافی از نوع طراحی ابزار بود. جامعه آماری، مسئولان این مراکز بودند که در دو مرحله پژوهش (کیفی-کمی) مشارکت داشتند. در مرحله نخست، پنج مصاحبه شونده با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و پس از تحلیل مضمون مصاحبه، شش شاخص سنجش عملکرد و تعداد 47 نشانگر برای این شاخص ها در مرحله اول به دست آمد. در مرحله دوم، پاسخ تمامی 21 مدیر مرکز به شیوه سرشماری در مطالعه ای پیمایشی مورد توجه قرار گرفت. ابزار مرحله کمی، پرسشنامه سنجش عملکرد استخراج شده مبتنی بر یافته های مرحله کیفی بود که ضریب پایایی آن به روش آلفای کرونباخ به میزان 79/0 محاسبه شد. روش تجزیه وتحلیل فرایند تحلیل سلسله مراتبی بود. یافته های پژوهش نشان داد که وزن هر یک از شاخص ها در سنجش عملکرد متفاوت است. همچنین برای نشانگرهای مربوط به هر شاخص وزنی متناسب با اولویت آنها در سنجش عملکرد معین شد. نتیجه مطالعه حاضر به رتبه بندی پژوهش سراها از نظر عملکردی و تدوین چهارچوب سنجش عملکرد پژوهش سراها در 6 شاخص منجر شد.

این مقاله از یک طرح پژوهشی که هدف آن ارزشیابی برنامه پژوهش سراهای دانش آموزی بود، استخراج شده است. برای انجام آن پژوهش از مصاحبه حضوری با صاحب نظران و کارشناسان آگاه و چهار پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. با تعداد 47 نفر که به صورت هدفمند از میان کارشناسان مرتبط با موضوع انتخاب شده بودند، مصاحبه شد؛ 32 پژوهش سرا در 5 استان منتخب مورد مشاهده قرار گرفتند. از مجریان برنامه پژوهش سراها نمونه گیری و داده های ناظر بر نگرش و واکنش آنها نسبت به جنبه های مختلف برنامه پژوهش سرای دانش آموزی با استفاده از چهار پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری شد. در مجموع، تعداد 434 نفر به پرسشنامه ها پاسخ دادند. محورهای مصاحبه و سئوال های بازپاسخ به اهداف، بافت، تمهید مقدمات، درونداد، فرایند و برونداد برنامه معطوف بود. محتوای مصاحبه ها با استفاده از روش های ناظر بر مطالعات کیفی استخراج، طبقه بندی و تلخیص شد. پاسخ گروه های مورد مطالعه به پرسشنامه ها، تحلیل و به صورت درصد فراوانی گزارش شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بافت حاکم برجامعه(مدرک گرایی، آزمون محوری سنتّی و کافی نبودن زمان برای آموزش و یادگیری فعال) برای اجرای برنامه پژوهش سرا مساعد نیست. نبود فهم مشترک از اهداف، منابع، گروه هدف، فرایند و نتیجه برنامه های پژوهش سرا در میان همه گروه های ذی نفع مشهود است. برخلاف هدف سیاست گذار، اغلب پژوهش سراهای دانش آموزی بدون رعایت ضوابط و تمهید مقدمات تشکیل شده اند. 66 درصد کارشناسان و مدیران پژوهش سرا معتقدند در مقابل اجرای برنامه های پژوهش سرا موانع جدّی وجود دارد. از پاسخ های انشایی مدیران پژوهش سرا می توان دریافت که واکنش اغلب آنان نسبت به برنامه پژوهش سراها منفی است. موفقیت تعداد معدودی از دانش آموزان داوطلب در مسابقات علمی، به عنوان دستاورد پژوهش سراهای دانش آموزی، مستند شده است. امّا، تبدیل پژوهش سرا به«مسابقه سرا» نوعی انحراف از هدف اصلی سیاست گذار است.