طراحی زمینه گرا

از آنجایی که بعد از حس بینایی، حس شنوایی در درک فضای شهری اهمیت پیدا می کند یکی از پژوهش های مورد توجه در مطالعات و طراحی محیطی «منظر صوتی» است. روش ها و ابزارهای سنجش منظر صوتی معرفی شده بیشتر مبتنی بر روش های کمّی مانند استفاده از دستگاه و یا کیفی مبتنی بر پرسشنامه هستند و کمتر روشی جامع و مبتنی بر ویژگی های زمینه ای فضای شهری است. هدف از این پژوهش شناسایی و معرفی چارچوبی جامع است برای ارزیابی منظر صوتی در فضای شهری براساس زمینه ای که صوت در آن شنیده شده و درک می شود. این پژوهش در راستای نقد به اغلب پژوهش های انجام شده در منظر صوتی است، که اکثراً در ارزیابی به یک یا دو روش متکی بوده اند. در حقیقت پژوهش بر این موضوع تأکید دارد که صوت یک پدیده تک وجهی نیست که گاهی توسط محیط و گاهی توسط انسان مورد ارزیابی قرار گیرد، بلکه منظر صوتی دادوستدی میان انسان و محیط است که در فرایند ارزیابی باید همزمان به هر دو وجه توجه کرد. در این پژوهش متون و روش های مورد استفاده در سنجش در منظر صوتی در مقالات مورد بررسی قرار گرفته و براساس شاخص های زمینه مؤثر بر درک صوت روش ترکیبی کمی- کیفی پیشنهاد شده است. این پژوهش، استفاده از ماتریس های چهارگانه سازگاری، مطلوبیت، ظرفیت و وابستگی را پیشنهاد می کند که عمدتاً در ارزیابی کیفی کاربری ها به کار برده می شود. بر این اساس درک اصوات در فضا براساس نوع کاربری و فعالیتی که در آن فضاست شکل می گیرد، و ازسویی دیگر آستانه تحمل صوت و همچنین منظر صوتی خوشایند براساس بافت زمینه ای که فرد صوت را در آنجا می شنود متفاوت است.

پژوهش حاضر باهدف بررسی کاربرد روش مفهومی و زمینه گرا در فرایند آموزش طراحی معماری به منظور بهبود تفکر طراحی هنرجویان هنرستان انجام شد. در این پژوهش با استفاده از روش شبه آزمایشی به بررسی ارتباط روش های طراحی با ارتقا آموزش و بهبود تفکر طراحی هنرجویان معماری پرداخته شد. جامعه آماری شامل 153 نفر از هنرجویان معماری در سه هنرستان در سطح شهر تهران بود که به سه گروه تقسیم شدند. در گروه های آزمون، آموزش طراحی معماری به روش مفهومی و زمینه گرا انجام شد و گروه سوم به عنوان گروه کنترل با روش معمول و بر اساس تمرینات کتاب آموزش دیدند. ابزارهای سنجش در این مقاله پیش آزمون و پس آزمون بود. روند اجرای این آزمایش در شش جلسه 8 ساعته در کلاس طراحی معماری و به شیوه کرکسیون فردی و جمعی انجام گرفته است. به منظور آزمون فرضیه های تحقیق از کوواریانس تک متغیری با استفاده از نرم افزار SPSS23 استفاده شد. نتایج حاصل از به کارگیری این روش ها، نشان داد که آموزش هر دو روش مفهومی و زمینه گرا به طور قابل توجهی در بهبود تفکر طراحی نوآموزان معماری مؤثر است و بین میانگین تعدیل شده نمرات تمرین طراحی گروه کنترل (15/13=M)، زمینه گرا (84/15=M) و مفهومی (71/16=M) تفاوت معنی داری وجود دارد (52/0=2η، 001/0>p، 07/83=F). بااین حال، آموزش طراحی مفهومی در مقایسه با آموزش طراحی زمینه گرا تأثیر بیشتری بر خلاقیت و نوآوری هنرجویان دارد (002/0=P)؛ بنابراین استفاده از روش های طراحی مشخص و متناسب با هنرجویان نوجوان در خلق موقعیت های یادگیری جذاب تأثیرگذار است. همچنین انگیزه و فرایند یادگیری را در هنرجویان تقویت کرده و توانایی طراحی آنان را افزایش می دهد.