بحران محیط زیستی

بحران های محیط زیستی یکی از مهم ترین چالش هایی است که جامعه بشری با آنها مواجه است. این تحقیق در پاسخ به چرایی وجود بحران های محیط زیستی علی رغم تشکیل نهادهای مرتبط و فراگیر شدن مفاهیم مرتبط با توسعه پایدار- و واکاوی جایگاه محیط زیست و چگونگی رابطه انسان با آن در اندیشه اسلامی انجام شده است. هدف این پژوهش که با استفاده از روش توصیفی از نوع تحلیل اسنادی به انجام رسیده، تبیین، تحلیل و مقایسه سه گذرگاه تفکر منطقی، انتقادی و فلسفی توسعه پایدار است. نقد و تحلیل دیدگاه های موجود حاکی از آن است که علاوه بر پیشرفت های قابل ملاحظه در جهان و برپایی معاهدات بین المللی، کنوانسیون ها و سمپوزیوم ها در زمینه پایداری، در راستای حفظ محیط زیست و بقای انسان نبوده و نگاه صرف فنی و مادی، تاکنون پاسخگوی مسائل پیش روی توسعه و پایداری، نبوده است. لذا دستیابی به افق های بلندمدت پایداری و ابعاد آن، نیازمند چشم اندازی عمیق تر و فراتر از مسائل فنی محض و علم سکولار است. این مقاله تفکر فلسفی را که بر اخلاق و فلسفه اسلامی مبتنی است و بر مطالعه بحران های زیست محیطی با کمک هم زمان عقل، عرفان، اخلاق، قرآن و شریعت تأکید دارد، پیشنهاد می نماید.

رسانه های محلی، نقش بی بدیلی در مدیریت بحران ها از جمله بحران های محیط زیستی دارند. در کشور ما، استان خوزستان سال هاست که با بحران ریزگردها روبروست ولی رسانه های محلی در این بحران عملکرد مناسبی نداشته اند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بهبود عملکرد رسانه های محلی استان در قبال بحران محیط زیستی ریزگردها انجام شده است. بدین ترتیب پژوهش حاضر جهت دستیابی به این راهکارها طراحی شد و برای جمع آوری اطلاعات روش مصاحبه نیمه ساختاریافته انتخاب گردید. جامعه آماری این پژوهش شامل متخصصین حوزه رسانه، بحران و محیط زیست بود که از طریق نمونه گیری هدفمند، 12 نفر انتخاب و با آن ها مصاحبه انجام گرفت. با تحلیل داده ها از طریق روش تحلیل مضمون، 36 راهکار در قالب هشت دسته کلی شامل اطلاع رسانی، نیروی انسانی، سیاست گذاری، آموزش و فرهنگ سازی، تقویت مشارکت عمومی، مطالبه گری و پاسخ طلبی، آگاه سازی و هشداردهی و تعامل با سازمان های متولی مدیریت بحران ارائه شد. رسانه های محلی با استفاده از این راهکارها، می توانند عملکرد خود در بحران های محیط زیستی را بهبود بخشند.

در این پژوهش چیستی شفقت به خلق در تصوف و تأثیر آن بر محافظت از محیط زیست به ویژه جانداران موردتوجه قرار گرفت. شفقت در لغت به معنی رحمت، رقت و خوف از رسیدن امری مکروه به کسی از روی مهربانی و در اصطلاح صوفیان عبارت از رقت قلب نسبت به غیر بااراده خیر و نیکی برای همه آفرینش خداوند و تحمل مشقت آن ها به منظور رفاه و زندگی بهترشان است. شفقت به عنوان یکی از اصول اخلاقی و سلوکی صوفیان در منابع صوفیه بسیار مورد تأکید قرار گرفته است؛ حتی از آن به اخلاق انبیا و اولیای الهی تعبیر شده و اساساً دستیابی به مقامات عالیه معنوی جز با شفقت به خلق میسر نیست. شفقت در سه گانه شریعت، طریقت و حقیقت حضور فعال دارد و دارای تأثیرات معنوی بر سالکان است. انسان با تزکیه نفس از خواهش های نفسانی و تحلیه به اخلاق حمیده از خودبینی رهاشده و سایر موجودات را همچون وجود خویش می بیند؛ ازاین رو با شفقتی برآمده از معرفت شهودی و باطنی همه هستی را غرق در وحدت شهود می کند و همچون خداوند، با عطوفت و مهربانی با هستی تعامل دارد و از آنان مراقبت می کند. این نگاه می تواند آگاهی بخش جامعه برای تعامل سازنده با محیط پیرامون و نیز بهبود محیط های آسیب دیده طبیعی و غلبه بر بحران های محیط زیستی باشد. در این پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل محتوا و با استفاده از روش کلارک و بروان مطالب مرتبط با شفقت به خلق از آثار عرفان اسلامی در دسترس، از سده های 3 تا 11 ه .ق، جمع آوری، دسته بندی و تحلیل شد.