مدارس سمپاد

مدارس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد) به عنوان یکی از ارکان اصلی سیاست گذاری نخبگان در عرصه آموزش و پرورش طی سه دهه اخیر به سرعت در سراسر کشور گسترش یافته و طیف وسیعی از دانش آموزان مستعد مناطق مختلف ایران را جذب نموده است. پژوهش حاضر در پی بررسی ابعاد فرهنگی متمایز اجتماع دانش آموزان/ دانش آموختگان سمپاد با تأکید بر پیکره اطلاعاتی در فضای مجازی می باشد. در این راستا با استفاده از نشانه شناسی فرهنگی به مثابه روش، بر مبنای نظریه ابعاد فرهنگی خِرت هوفستده (2012) چارچوب نظری سامان یافته است. به علاوه آنکه دینامیسم و پویایی مؤلفه های نشانه شناختی سمپاد در بستری از تقابل و ارتباط میان خود و دیگریِ غیرسمپادی، امکان دستیابی به برخی از ویژگی های مهم فرهنگی آن فراهم می سازد. براین اساس گروه دانش آموزان سمپادی در فیس بوک با بیش از 21900 عضو به عنوان بزرگترین گروه مختص به سمپادی ها در شبکه های اجتماعی، برای نمونه گیری انتخاب شد. از منظر تحلیل نشانه شناختی با توجه به اهداف تاریخی تأسیس مراکز آموزشی سمپاد و لزوم تمایزیابی هویتی اعضای آن، دوگانه تقابلی «هلنیسم بربریت» در شکل گیری اجتماع سمپاد جایگاهی محوری ایفا می کند. در این میان فاصله قدرتِ اندک، فردگرایی، مردگرایی، احتمال گریزی زیاد، جهت گیری بلند مدت و زیاده روی به عنوان ابعاد غالب فرهنگی هویت سمپادی در نسبت با دیگریِ فرهنگیِ خود، به شمار می آیند.

توجه به پرورش استعدادهای درخشان در هر جامعه ای به رشد و پیشرفت آن جامعه کمک می کند. در ایران، مدارس سمپاد با هدف توجه به این قشر از افراد بنا شده است. این پژوهش با هدف بررسی نقاط قوت و ضعف مدارس سمپاد از دیدگاه فارغ التحصیلان آن مدارس انجام شد. محیط پژوهش دربرگیرنده تمامی فارغ التحصیلان مدارس سمپاد در سال ۱۴۰۱ بود. روش تحقیق، کیفی و راهبرد آن داده بنیاد بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری درنهایت تعداد بیست نفر انتخاب شدند. اطلاعات ازطریق مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه وتحلیل شدند. درنهایت ۶۱۸ گزاره، ۷۰ مفهوم، ۱۱ مقوله فرعی و ۳ مقوله اصلی استخراج شد. مقوله های اصلی شامل: «محیط بالنده»، «محیط پرتنش روانی تحصیلی» و «ناهماهنگی های سازمانی» بود. مقوله اصلی «محیط بالنده» شامل مقوله های فرعی «سمپاد به مثابه یک خانواده»، «پرورش همه جانبه»، «پرورش روحیه امیدواری»، «انگیزش و پشتکار» و «اعتباریابی ازطریق مدارس سمپاد»، مقوله اصلی «محیط پرتنش روانی تحصیلی» شامل مقوله های فرعی «فشار مضاعف» و «توقع سازی سمپاد» و مقوله اصلی «ناهماهنگی های سازمانی» شامل مقوله های فرعی «عدم هماهنگی مدارس سمپاد از یکدیگر»، «سیستم گزینشی و ورودی ناکارآمد» و «شهریه بالا» بود. نتایج نشان داد ورود به مدارس سمپاد برای دانش آموزان و خانواده آن ها محیطی بالنده است و امتیاز ویژه ای به شمار می رود، اما این مدارس به بسیاری از جنبه های مهم روان شناختی، از قبیل استرس تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان، کمتر توجه می کند.