گردشگری و توسعه

گردشگری رویداد گونه ای نوین از گردشگری است که با سایر انواع گردشگری پیوند دارد. برپایی رویداد ها و جشنواره ها در روستاها، علاوه بر جذب گردشگران، موجب ارتقای شرایط اقتصادی و همبستگی جامعه محلی و همچنین توجه بیشتر به حفظ ویژگی های طبیعی آن محل می شود. هدف از این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای رضایتمندی گردشگران از برگزاری جشنواره گل نرگس در شهرستان کازرون است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت توصیفی تحلیلی است. جمع آوری اطلاعات با ابزار پرسش نامه انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی گردشگران و بازدیدکنندگان رویداد جشنواره گل نرگس، و نمونه آماری نیز 153 نفر از گردشگران است. به منظور شناسایی عوامل مؤثر بر رضایتمندی گردشگران از برگزاری جشنواره، از روش تحلیل عاملی اکتشافی در نرم افزار SPSS استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که چهار عامل کیفیت خدمات و زیرساخت، کیفیت دسترسی، کیفیت عوامل اجتماعی فرهنگی و کیفیت تعامل و ارتباط گردشگران با مکان عوامل کلیدی در میزان رضایتمندی گردشگران به شمار می روند. نتایج حاکی از آن است که بهبود امکانات و زیرساخت های گردشگری، برنامه ریزی های خلاقانه در اجرای جشنواره، بهبود و توسعه راه ها و سرمایه گذاری در زیرساخت های رفاهی منطقه سبب ارتقای رضایتمندی گردشگران خواهد شد.

باغ های تاریخی در فضاهای شهری بخشی از هویت مناطق شهری هستند که با اتکا به عناصر و ارزش های فرهنگی تاریخی ریشه دار در حافظه تاریخی ساکنان، از اصلی ترین عوامل شکل دهی به فضای شهر و منظر آن قلمداد می شوند. در این پژوهش، عوامل مؤثر بر هویت بخشی به شهر از دیدگاه شهروندان، در باغ تاریخی چشمه بلقیس شهر چرام (واقع در شهرستان چرام از توابع استان کهگیلویه و بویراحمد) شناسایی و تحلیل شده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش توصیفی تحلیلی است. داده های پژوهش با ابزار پرسش نامه محقق ساخته گرد آوری شده است که روایی آن با شیوه صوری و پایایی آن با بهره گیری از آزمون آلفای کرونباخ به تأیید رسیده است. جامعه آماری پژوهش دربردارنده 15218 تن از شهروندان شهر چرام است. حجم نمونه با نرم افزار اسمارت پاور برآورد شده است، که با در نظر گرفتن بیشترین اطمینان، کمترین میزان خطا و توان آزمون حجم نمونه ای به تعداد دویست نفر محاسبه شد. تحلیل توصیفی از ویژگی های جامعه نمونه و شناخت وضعیت شاخص های موردبررسی با نرم افزار اس پی اس اس صورت پذیرفته است. تعیین نقش هریک از شاخص های بررسی شده در تبیین هویت شهری و شناسایی میزان بارهای عاملی در قالب یک مدل عاملی مرتبه دوم نیز با نرم افزار ایموس صورت گرفته است. نتایج نشان می دهد که عامل دلبستگی با وزن رگرسیونی 92/0 بیشترین بار عاملی را در تبیین هویت شهری دارد. پس از آن، عوامل خاطره انگیزی، تعلق مکانی، تعامل اجتماعی، خوانایی، تشخص و منحصربه فرد بودن، مشارکت شهروندان و عامل های آشنایی و شناخت و تمایز و پویایی به ترتیب با بارهای عاملی 90/0، 78/0، 74/0، 65/0، 64/0 و 60/0 با متغیر سطح بالاتر خود همبستگی داشته اند.

با افزایش تمایل گردشگران به تجربه های اصیل فرهنگی در کنار خدمات مدرن، اقامتگاه های سنتی با چالش حفظ اصالت و پاسخ گویی به تقاضاهای گردشگران مواجه شده اند. این پژوهش با رویکرد پدیده شناختی و به کارگیری مصاحبه های نیمه ساختاریافته با شانزده کارشناس، شامل گردشگران و مدیران اقامتگاه ها و متخصصان گردشگری، انجام شده است. داده ها از طریق تحلیل مضمون بررسی شده اند. نتایج نشان می دهد که تجربه گردشگران از اقامتگاه های سنتی یزد در هشت مضمون اصلی خلاصه می شود: اصالت معماری، حس نوستالژیک، تعامل با جامعه محلی، تجاری سازی فرهنگی، تضاد میان اصالت و مدرنیته، تجربه آرامش، پیوند با طبیعت و یادگیری فرهنگی. یافته ها حاکی از آن است که این اقامتگاه ها ظرفیت فراوانی برای ارائه تجربه های غنی و معنادار دارند، اما یافتن توازن میان حفظ اصالت و برآورده سازی نیازهای گردشگران مدرن چالشی جدی است. پیشنهاد می شود که مدیران اقامتگاه های سنتی، با تأکید بر آموزش و تعاملات فرهنگی، تجربه ای عمیق تر برای گردشگران فراهم آورند. همچنین، ایجاد استانداردهایی برای حفظ اصالت و مدیریت تقاضاهای مدرن به توسعه پایدار و رضایت بیشتر گردشگران کمک می کند. این پژوهش برای سیاست گذاری های مرتبط با ترویج گردشگری فرهنگی و حفظ ارزش های بومی در مقاصد مشابه مفید خواهد بود.

گردشگری روستایی به مثابه فعالیت اقتصاد شایان توجهی در سراسر جهان به ویژه از نظر ایجاد اشتغال و توسعه روستایی مطرح شده است. شبکه دسترسی و زیرساخت های مناسب نقش محوری در تقویت توسعه گردشگری در مناطق مختلف ایفا می کند. با وجود این، در برخی از مناطق مانند شهرستان اسدآباد، توسعه گردشگری براثر گسترش ناکافی شبکه دسترسی با چالش های فراوانی روبه رو است. برای بررسی این چالش ها، این پژوهش به دنبال بررسی نقش شبکه دسترسی در توسعه گردشگری در کانون های روستایی شهرستان اسدآباد است. در این پژوهش کمّی، با رویکرد توصیفی تحلیلی، رابطه میان شبکه دسترسی و توسعه گردشگری روستایی با استفاده از 9 شاخص تأثیرگذار در 30 روستا و 368 خانوار بررسی شده است. پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ با ضرایب 769/0 و 787/0 برای شبکه دسترسی و توسعه گردشگری مورد بررسی قرار گرفته است. داده ها به وسیله مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس تجزیه و تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که شبکه دسترسی روستایی در توسعه گردشگری تأثیر معناداری دارد. همچنین، آزمون تی ارتباط بین متغیرهای بررسی شده را به جز فرضیه کیفیت شبکه دسترسی روستایی و توسعه گردشگری تأیید می کند. این نتایج بر نقش حیاتی دسترسی حمل ونقل در هدایت گردشگری روستایی از طریق افزایش درآمد، اشتغال، فعالیت های گردشگری، سرمایه گذاری در تسهیلات اقامتی، تعداد گردشگران و بهبود خدمات پشتیبانی گردشگری تأکید می کند.

پژوهش پیش رو با هدف شناسایی تأثیر شهرت برند در واکنش مشتریان به خطاهای خدماتی دفاتر خدمات مسافرتی در شهر تهران انجام شده است. به طور خاص، این پژوهش به تحلیل تأثیر شهرت برند در رضایت و وفاداری مشتریان در مواجهه با خطاهای خدماتی می پردازد. این پژوهش از نوع کاربردی، پیمایشی و کمّی است. جامعه آماری شامل مشتریان دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری شهر تهران بوده و حجم نمونه ۳۹۶ نفر تعیین شده است، که به روش نمونه گیری خوشه ای و در دسترس انتخاب شدند. اطلاعات با استفاده از پرسش نامه محقق ساخته جمع آوری و با نرم افزارهای اس پی اس اس و آموس تحلیل شده است. برای تعیین پایایی ابزار، از آزمون آلفای کرونباخ و برای بررسی روابط بین متغیرها از مدل رگرسیونی با متغیر پنهان و آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که شهرت برند تأثیر منفی و معناداری در واکنش مشتریان به خطاهای خدماتی دارد. همچنین، شهرت برند بر رضایت و وفاداری مشتریان اثر معناداری می گذارد. متغیرهای جنسیت، سن و میزان تحصیلات پیش بینی کننده شهرت برند نبوده اند، اما سن و میزان تحصیلات پیش بینی کننده های واکنش مشتریان به خطاهای خدماتی شناخته شده اند]

بازاریابی اثربخش و به کارگیری شیوه های جدید بازاریابی یکی از مهم ترین نیازهای صنعت گردشگری است. گردشگری از بزرگ ترین بخش های خدماتی است، که با افزایش شدید رقابت همراه است و جلب توجه افراد به عنوان گردشگر و تحریک قصد سفر روش های بازاریابی جدیدی لازم دارد. این پژوهش با هدف طراحی الگوی بازاریابی مقصدهای گردشگری با استفاده از فنّاوری های الکترونیکی نوین انجام گرفته است. پژوهش از منظر هدف کاربردی است و از منظر روش و بازه زمانی گردآوری داده ها در دسته پژوهش های پیمایشی مقطعی قرار می گیرد. همچنین، به علت کاربرد هم زمان روش های کمّی و کیفی، پژوهشی آمیخته است. جامعه آماری در مرحله کیفی شامل استادان و خبرگان باتجربه صنعت گردشگری است که به روش هدفمند از دیدگاه 24 نفر استفاده شده است. در بخش کمّی نیز، از دیدگاه 384 نفر از گردشگران بهره گیری شده است. برای شناسایی مقوله های زیربنایی بازاریابی مقصدهای گردشگری با استفاده از فنّاوری های الکترونیکی نوین از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. برای اعتبارسنجی الگو نیز، روش حداقل مربعات جزئی به کار رفته است. تحلیل داده ها با نرم افزارهای مکس کیودی ای و اسمارت پی ال اس انجام شده است. نتایج نشان می دهد که شرایط سیاسی اقتصادی، حمایت و پشتیبانی حکومتی و شرایط فرهنگی اجتماعی در فنّاوری های الکترونیکی نوین و تحول دیجیتال تأثیر دارند. این عوامل بر روساخت ها و زیرساخت های گردشگری و توانمندسازی تأسیسات گردشگری اثر می گذارند و به آگاهی از برند مقصد، مدیریت تجربه گردشگران و بازاریابی چندحسی منجر می شوند. از طریق بهبود آگاهی از برند مقصد، مدیریت تجربه گردشگران و بازاریابی چندحسی، دستیابی به بازاریابی مقصدهای گردشگری میسر می شود.

حکمروایی مطلوب گردشگری کلیدی برای توسعه پایدار و موفقیت آمیز صنعت گردشگری است. هدف از این پژوهش تبیین ساختاری موانع اجرای حکمروایی مطلوب گردشگری پایدار در استان خوزستان است. این پژوهش با رویکردی کاربردی و روش توصیفی تحلیلی و گردآوری نظر سی تن از خبرگان حوزه گردشگری از طریق روش دلفی، و با استفاده از مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) و نرم افزار میک مک صورت گرفته است. در این پژوهش، هجده مانع اصلی شناسایی شده است که بر حکمروایی مطلوب گردشگری پایدار در استان خوزستان اثر می گذارند. روابط پیچیده و متقابل این موانع با روش تحلیل شبکه ای بررسی شده است تا مشخص شود کدام یک از این موانع تأثیر بیشتری در سایر موانع و درنهایت در حکمروایی مطلوب گردشگری دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که موانع نهادی ساختاری تأثیرگذارترین موانع و موانع زیست محیطی و اقتصادی تأثیرپذیرترین عوامل در اجرای حکمروایی گردشگری پایدار در استان خوزستان به شمار می آیند. همچنین، با استفاده از نرم افزار میک مک مشخص شد که شانزده مورد از هجده مانع شناسایی شده، به عنوان متغیرهای پیوندی، نقش کلیدی در ایجاد موانع پیچیده و درهم تنیده برای اجرای حکمروایی مطلوب گردشگری پایدار در استان خوزستان ایفا می کنند، که از قدرت نفوذ و وابستگی بسیاری برخوردارند و نیازمند توجه ویژه مسئولان استان خوزستان اند.

هدف از این پژوهش بررسی چالش های تجربی زائران در حین پیاده روی اربعین بوده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها اکتشافی است. جامعه آماری پژوهش فعالان و مسئولان برگزاری این مراسم ازجمله ستاد اربعین، شهرداری، فعالان، مسئولان کاروان ها و نیروهای داوطلب در نظر گرفته شد. به علت محدود بودن واحد تحلیل (خبرگان)، مطالعه درباره آن ها تا اشباع نظری اطلاعات گردآوری شده انجام شد و درنهایت هجده نفر برای نمونه انتخاب شدند. داده های کیفی به دست آمده از مصاحبه ها با روش تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شده است. براساس نتایج پژوهش، چالش های پیش روی زائران ایرانی در تجربه پیاده روی اربعین چهار مقوله اصلی و ده مقوله فرعی به دست آمد. مقوله های اصلی عبارت اند از چالش های بهداشتی، چالش های اقامتی، چالش های حمل ونقل و چالش های فرهنگی اجتماعی. یافته های این پژوهش، علاوه بر آنکه برای پژوهشگران در زمینه ابررویدادها شایان توجه است، اهمیت توجه به تجربه چندبعدی زائر و گردشگر و شناسایی چالش های آسیب زننده به این تجربه را که درنهایت بر نیات رفتاری به ویژه بازدید دوباره اثرگذار است، حتی در بافتار گردشگری مذهبی که با انگیزه معنویت انجام می پذیرد، به مدیران مقصدها و برگزارکنندگان رویدادها به ویژه رویدادهای مذهبی یادآور می شود.

در دنیای پویای امروز، صنعت گردشگری برای حفظ رقابت پذیری با چالش های بی شماری روبه رو است. در این میان، هوشمندی رقابتی، به عنوان ابزاری کارآمد، نقشی مهم در ارتقای جایگاه این صنعت ایفا می کند. این پژوهش با هدف توضیح اهمیت و شناسایی هم راستایی و تأثیر بین «راهبرد های کسب وکار مایلز و اسنو» (پیشروها، تحلیلگران، مدافعان و واکنشگران) و «هوشمندی رقابتی» (بازاری، رقبا، اجتماعی راهبردی و فنّاورانه) طراحی شده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی، از نظر نوع گردآوری داده ها توصیفی است و از شاخه همبستگی و روش تحلیل داده ها به صورت کمّی استفاده می کند. جامعه آماری دربردارنده ۴۴ هتل و مهمان سرا در استان قم است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش رگرسیون پوآسون چندمتغیره استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که هوشمندی رقابتی هتل یا مهمان سرا تأثیر مستقیم و مثبتی در نوع راهبرد آن ها دارد. درواقع هتل ها یا مهمان سراها باید به توسعه و بهبود هوشمندی رقابتی خود توجه کنند، اما بر اساس راهبرد اتخاذی خود باید سرمایه گذاری در یکی از ابعاد هوشمندی رقابتی داشته باشند. آن هایی که هوشمندی بازار زیادی دارند، راهبرد واکنشی برایشان مناسب است و مراکزی که هوشمندی فنّاورانه زیادی داشته باشند، راهبرد تهاجمی مناسب آن ها تشخیص داده شده است. اما هتل ها و مهمان سراهایی که هوشمندی رقبا و هوشمندی اجتماعی راهبردی زیادی دارند، بهتر است راهبرد تدافعی را انتخاب کنند.

با افزایش تمرکز بر تجربه محوری در صنعت گردشگری، نقش حواس پنج گانه در شکل گیری تجربه گردشگران اهمیت فزاینده ای یافته است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل تجارب چندحسی بازدیدکنندگان نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران انجام شده است؛ فضایی که در آن هم زمان تمامی حواس درگیر می شوند و فرصت منحصربه فردی برای پژوهش فراهم می آید. این پژوهش با رویکرد کیفی و اکتشافی توصیفی و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۴۷ بازدیدکننده انجام شده است. تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون آتراید استرلینگ و با استفاده از نرم افزار مکس کیودی ای صورت گرفته است. درمجموع، ۲۹۲ کد اولیه استخراج شده است که در قالب ۳۸ مضمون پایه، ۱۸ مضمون سازمان دهنده و ۵ مضمون فراگیر دسته بندی شدند. مضامین فراگیر عبارت اند از تجربه بصری، شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه. نتایج نشان می دهد که هریک از حواس پنج گانه در تجربه بازدیدکنندگان نقش چشمگیری ایفا می کند، ازجمله ادراک طراحی فیزیکی غرفه ها، نورپردازی، موسیقی اقوام و بین المللی، رایحه های طبیعی و غذایی، طعم غذاها و شیرینی های محلی و لمس اشیای فرهنگی و سنتی. درعین حال، مواردی از ضعف همچون آلودگی نوری، بی کیفیتی اجراهای موسیقی و ایجاد همهمه، بی اصالتی برخی طعم ها یا فقدان محرک های حسی در برخی بخش ها نیز گزارش شده است. این یافته ها، ضمن بسط نظری درک ما از تجربه های حسی در بسترهای نمایشگاهی، راهنمایی عملی برای طراحان و برگزارکنندگان و سیاست گذاران نمایشگاه های گردشگری آینده فراهم می آورد تا با تقویت هماهنگی حسی، رضایت و ماندگاری تجربه بازدیدکنندگان را در نمایشگاه های بعدی افزایش دهند.

یکی از مهم ترین کارکردهای دیپلماسی اقتصادی اولویت سنجی میان کشورهای دنیا به منظور هدف گذاری در بازاریابی و جذب مشتریان خارجی است. این موضوع در صنعت گردشگری، از طریق بهره گیری از دیپلماسی اقتصادی و فراهم سازی بسترهای دیپلماتیک، می تواند زمینه جذب بهینه گردشگران خارجی را مهیا سازد. این پژوهش به این پرسش پاسخ می دهد که با توجه به رویکرد ترجیحات آشکارشده، کدام کشورها از مزیت نسبی بیشتری برای هدف گذاری در دیپلماسی اقتصادی و بازاریابی گردشگری برخوردارند. این پژوهش از شاخص های نسبت تمرکز (CR) و مزیت نسبی آشکارشده تعدیل یافته (KARCA) استفاده کرده است و با تکیه بر داده های معتبر بین المللی برای بیست کشور که بیش از پانزده هزار گردشگر به ایران داشته اند، اولویت های دستگاه دیپلماسی را برای هدف گذاری در مبادی اولویت دار مشخص نموده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نُه کشور عراق، آذربایجان، ترکیه، ارمنستان، بحرین، لبنان، عمان، گرجستان و کویت به ترتیب بیشترین مزیت را برای جذب گردشگر خارجی به ایران داشته اند و هدف گذاری در این کشورها در توسعه گردشگری خارجی تأثیر بسزایی دارد. تحلیلی بر وجوه مشترک این کشورها پنج مؤلفه نزدیکی جغرافیایی، روابط فرهنگی و تاریخی مشترک، ارتباطات اقتصادی و سیاسی، ظرفیت بازار و تمکن مالی گردشگران و سابقه گردشگری در ایران را نشان می دهد. همچنین، نتایج پژوهش نشان می دهد که شاخص نسبت تمرکز برای سه کشوری که بیشترین گردشگر را به ایران داشته اند (CR3) 70 درصد است، که عدد نسبتاً بزرگی است و درعین حال که می تواند به دستگاه دیپلماسی اقتصادی کشور قدرت تمرکز بیشتری بدهد، آسیب پذیری نسبتاً زیادی در رویارویی با شوک های خارجی ایجاد می کند.

پژوهش پیش رو، با هدف طراحی مدل اکتشافی هم آفرینی ارزش در تورهای گردشگری مبتنی بر طبیعت در گستره استان خراسان شمالی، به بررسی شکاف مفهومی و تجربی در این حوزه پرداخته است. بر پایه پارادایم تفسیری و طرح پژوهش اکتشافی، داده ها به روش اسنادی، میدانی و به شیوه مقطعی در پاییز 1403 گردآوری شده است. جامعه آماری دربردارنده مجریان تور، بازدیدکنندگان و جوامع محلی در خراسان شمالی بوده است. نمونه گیری به صورت هدفمند صورت گرفته و اشباع نظری در مصاحبه نیمه ساختاریافته نوزدهم به دست آمده است. تحلیل داده ها بر مبنای رویکرد استقرا و از طریق روش تحلیل مضمون در محیط نرم افزاری مکس کیودی ای (24.6) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هم آفرینی ارزش در تورهای گردشگریِ مبتنی بر طبیعت در سه سطح شامل 92 کد باز، 12 مضمون فرعی و 3 مضمون اصلیِ پیشایند ها، فرایندها و نتایج قابلیت آشکارسازی دارد. مضامین فرعی شامل پیش ران های فردی اجتماعی، محرک های کششی از جانب مجری تور و مقصد، ارزش های مشترک، مشارکت تعاملی، یکپارچه سازی منابع، نوآوری و انعطاف پذیری، شخصی سازی تجربه، مسئولیت پذیری، تجارب فردی، نیات رفتاری، کیفیت عملکرد و وفاداری به برند است. ارزش نظری عملی پژوهش آن است که مدل اکتشافی به دست آمده با ساختاری نظام مند از پیشایندها و فرایند و نتایج، ضمن تقویت ادبیات نظری هم آفرینی ارزش، ابزاری کاربردی برای بهبود عملکرد و پایداری تورهای گردشگری مبتنی بر طبیعت را در اختیار جوامع هدف (مجریان تور، بازدیدکنندگان و اجتماع محلی) در گستره استان قرار داده است. برای استمرار و تکمیل زنجیره دانش، پیشنهاد هایی نیز برای پژوهش های آینده ارائه شده است.