اقتصاد دفاع و توسعه پایدار

در چند دهه اخیر فعالیت های مشارکتی سازمان های حاکمیتی و دولتی با مردم و خیرین مانند تشکیل مجمع خیرین مدرسه ساز و سلامت، نشان دهنده ظرفیت و علاقه مردم به مشارکت در پیشبرد اهداف عالی کشور است. حمایت از دفاع و امنیت یکی از حوزه های مهم است که تجربه مشارکت مردم در دفاع مقدس نیز وجود دارد. ازاین رو هدف این پژوهش شناسایی عوامل موثر و ملاحظات اجرایی جذب مشارکت های مردمی برای پروژه های دفاعی است. برای شناسایی عوامل موثر از روش تحلیل مضمون و برای شناسایی ملاحظات اجرایی از گروه کانونی استفاده گردیده است. مطابق یافته های پژوهش مهمترین عوامل شناسایی شده در مقولات اصلی تشکیل ساختارهای عملیاتی، حمایت سطوح عالی کشوری و لشکری، حضور در اسناد بالادستی، شفافیت و پاسخگویی، علمکرد بر مبنای دانش، فرهنگسازی و روابط عمومی و شرایط محیطی دسته بندی شدند. همچنین ملاحظات به دست آمده عبارت اند از توجه به رویکرد مشارکت به جای تأمین کسری بودجه، توسعه فرهنگ مشارکت برای حمایت از دفاع و امنیت، مواظبت بر زیر سؤال نرفتن توانایی نظامی ایران، تدوین مدل مناسب وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در راه اندازی نهادهای جذب مشارکت، توجه به گزارش های عملکردی و مالی به مشارکت کنندگان، ملاحظه حفظ کرامت دریافت کنندگان خدمات می باشد. همچنین نتایج نشان می دهد، جذب مشارکت های مردمی برای پروژه های دفاعی می تواند راهکاری برای توسعه سرمایه اجتماعی نیروهای مسلح، پایدارسازی منابع پروژه های دفاعی و توسعه علم و فناوری نظامی شود.

پول شویی یک مسأله جهانی است که بازارهای مالی را بی ثبات کرده و با افزایش ریسک جریان ورودی سرمایه بر رشد اقتصادی اثر منفی دارد. این مقاله عوامل مؤثر بر پول شویی در کشورها از جمله ایران را به لحاظ تجربی با استفاده از روش تحلیل رگرسیون با داده های مقطعی مورد تحلیل قرار می دهد. نتایج حاصل از تخمین مدل های مختلف با استفاده از داده های مقطعی از 97 کشور نشان می دهد اولاً گسترش فساد و اقتصاد غیررسمی به طور مثبت و معنی دار، پول شویی را تحت تأثیر قرار می دهند که دلیل آن به نقش پول شویی در شستشوی پول های کثیف ناشی از معاملات غیرقانونی باز می گردد. ثانیاً اثر ترکیبی فساد و اقتصاد غیررسمی بر پول شویی نیز مثبت است به نحوی که اقتصاد غیررسمی از کانال فساد تقویت کننده فرآیند پول شویی در سطح کشورهاست. همچنین رانت منابع طبیعی، یکی دیگر از تعیین کننده های پول شویی است که این رابطه، از همراهی درآمدهای حاصل از منابع طبیعی و فساد نشأت می گیرد. از نقطه نظر سیاست گذاری، کنترل پول شویی در بعد چهانی نیازمند اقدامات هماهنگ کشورها در مبارزه با فساد، محدودکردن فعالیت های غیررسمی از طریق تسهیل قوانین و مقررات کسب وکار و همچنین رسمیت بخشیدن به فعالیت های غیررسمی است.  

رشد پایدار و کاهش فشارهای زیست محیطی به عنوان اولویت های اصلی در دستور کار جهانی قرار دارند و نیاز به رویکردهای جامع تر برای ارزیابی کیفیت زیست محیطی احساس می شود. از این رو برای کاهش چالش های زیست محیطی و تحقق اهداف توسعه پایدار، یک ارزیابی زیست محیطی گسترده و جامع مورد نیاز است. در این پژوهش به بررسی تاثیر پویایی رشد اقتصادی، سوخت های فسیلی، انرژی های تجدیدپذیر و شهرنشینی بر شاخص ظرفیت بار پایدار با استفاده از روش حداقل مربعات اصلاح شده و حداقل مربعات معمولی پویا طی بازه زمانی 1401-۱۳۷۴ برای کشور ایران پرداخته شده است. بر اساس برآوردهای به دست آمده از آزمون های هم انباشتگی، مصرف انرژی های تجدیدپذیر باعث افزایش ظرفیت بار در اقتصاد ایران می شود در حالی که رشد اقتصادی باعث کاهش ظرفیت بار می شود. همچنین سوخت های فسیلی، شهرنشینی، اجاره منابع اثر منفی بر ظرفیت بار دارند. بر این اساس هر یک درصد افزایش در رشد اقتصادی 0/38- و هر واحد افزایش در شهرنشینی، سوخت های فسیلی ، اجاره منابع به ترتیب 0/40-، 0/12-، 0/09- ظرفیت بار را کاهش می دهند، همچنین یک واحد افزایش مصرف انرژی های تجدیدپذیر 0/15واحد به ظرفیت بار اضافه می کند.

عوامل متعددی می تواند بر توزیع درآمد تاثیر گذار باشد که شناسایی این عوامل و بررسی تاثیر گذاری آن ها حائز اهمیت است. هدف تحقیق حاضر تحلیل تاثیر رشد اقتصادی بر توزیع درآمد در اقتصاد ایران با استفاده از رهیافت خود رگرسیونی با وقفه های گسترده طی دوره های 1357 تا 1401 است.  نتایج پژوهش نشان می دهد با رویکرد NARDL، در بلندمدت تکانه منفی رشد اقتصادی، اثر مثبت و معنی داری بر ضریب جینی دارد و این در حالی است که تکانه مثبت رشد اقتصادی اثر معنی داری بر ضریب جینی ندارد. همچنین در بلندمدت نرخ تورم و نرخ بیکاری نیز تأثیر مثبت و معنی داری بر ضریب جینی دارد؛ بطوریکه با افزایش این متغیرها، نابرابری درآمد نیز افزایش خواهد یافت. علاوه بر این در بلندمدت، متغیر تسهیلات بانکی سرانه و سرانه هزینه ای دولت تاثیر منفی بر ضریب جینی داشته که با افزایش این متغیرها، نابرابری درآمد کاهش خواهد یافت. همچنین در برآورد روابط کوتاه مدت NARDL نتایج نشان داد مقدار ضریب تصحیح خطا در هر دوره با 73 درصد از عدم تعادل در ضریب جینی در دوره بعد تعدیل می شود.

سیاست های اقتصادی یک کشور، در برگیرنده سیاست گذاری های مختلفی همچون سیاست پولی است تا جامعه بتواند به اهدافی چون رشد، توسعه و رفاه اجتماعی دست یابد. سیاستهای پولی تاثیر به سزایی بر مسکن به عنوان یکی از نیازها و الزامات اولیه رفاه خانوار دارد و روستاها به عنوان کانون تولید ثروت و ارزش افزوده در زمینه کشاورزی، دامداری و صنایع دستی حائز اهمیت هستند. لذا هدف اصلی این مطالعه تحلیل اثرات سیاست پولی بر بخش مسکن روستایی ایران در جهت تغییرات میزان مالکیت و اجاره نشینی روستاییان از طریق الگوی خودرگرسیون برداری، توابع واکنش ضربه ای و تجریه واریانس طی سال های 1376 الی 1401 بوده است. یافته های تحقیق نشان داد که سیاست های پولی از جمله عوامل محرک بر مسکن روستایی در دوره زمانی بلندمدت بوده و موجب کاهش میزان مالکین مسکن و افزایش اجاره نشینی در بخش جمعیتی روستایی گردیده است. نتایج تجزیه واریانس نشان می دهد، پایه پولی سهم بالایی در تغییر واریانس متغیرهای مربوطه دارد و روندی افزایشی داشته است. به طوریکه طی دوره ده ساله سهم شوک پولی بر متغیر مالکین از 67 به 73 درصد رسیده است ولی سهم نقدینگی طی دوره ده ساله سهم پایینی در تغییر واریانس متغیر تعداد مالکین روستایی دارد. سهم  پایه پولی در تغییر واریانس متغیر تعداد مستاجرین روستایی وکل کشور نیز روندی افزایشی دارد.

بررسی مصرف و شدت انرژی از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا این دو متغیر تصویری جامع از وضعیت انرژی کشور ارائه داده و نقشی کلیدی در ارزیابی بهره وری انرژی و پایداری سیستم های انرژی ایفا می کنند. این شاخص ها نه تنها نشان دهنده میزان مصرف و کارایی انرژی هستند، بلکه مستقیماً با تحقق اهداف توسعه پایدار، تأمین دسترسی عادلانه به انرژی، بهبود کیفیت زندگی و حفاظت از محیط زیست ارتباط دارند. این پژوهش با رویکرد داده کاوی به تحلیل شدت انرژی و مصرف انرژی در ایران پرداخته است. داده های سری زمانی بانک جهانی در بازه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ برای شناسایی الگوهای مصرف انرژی و شبیه سازی رفتار آن ها در شرایط مختلف استفاده شده است. یکی از چالش های اصلی تحقیق، انتخاب صحیح داده هاست که به طور مستقیم بر اعتبار نتایج تأثیر می گذارد. برای پیش پردازش، از تکنیک جایگزینی داده های مفقوده مبتنی بر خودرمزگذار جهت تکمیل داده های گمشده و استانداردسازی داده ها استفاده شده است. همچنین، به منظور تحلیل شباهت ها و طبقه بندی داده ها، از روش های مبتنی بر فاصله و شباهت سری های زمانی بهره گرفته شده است. یافته ها نشان می دهد شدت انرژی ایران به متغیرهای زیست محیطی، منابع طبیعی و رفاه اجتماعی وابسته است. تحلیل مصرف کل انرژی نیز نشان می دهد که عوامل اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی، به ویژه مصرف سوخت های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه ای، تأثیرگذار هستند. پژوهش توصیه می کند سیاست گذاران انرژی در ایران با رویکردی فرابخشی و داده محور، متغیرهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی را در سیاست گذاری خود لحاظ کنند تا بتوانند مدیریت بهینه مصرف انرژی، کاهش ناترازی انرژی و تحقق اهداف توسعه پایدار را محقق سازند.