جستارهای سیاسی معاصر

این پژوهش به بررسی تأثیر فساد بر شاخص های توسعه انسانی در ایران طی دوره زمانی 1392-1400 می پردازد. هدف اصلی تحقیق، تحلیل تأثیرات منفی فساد بر شاخص های توسعه انسانی از جمله آموزش، بهداشت، و رفاه اجتماعی است. سؤال اصلی تحقیق این است: چگونه فساد اقتصادی و اداری در نهادهای دولتی و اقتصادی بر شاخص های توسعه انسانی ایران در این دوره تأثیر گذاشته است؟ فرضیه تحقیق این است که فساد، از طریق کاهش شفافیت و کارایی در نهادهای دولتی، منجر به افت شاخص های توسعه انسانی می شود. این پژوهش از روش تحلیل داده ها و شواهد تجربی استفاده کرده و بر اساس گزارش های سازمان شفافیت بین الملل، بانک جهانی و صندوق بین المللی پول، تغییرات شاخص های مرتبط با توسعه انسانی در این بازه زمانی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که شاخص های توسعه انسانی نظیر امید به زندگی، سهولت کسب وکار، و نوآوری در برخی موارد بهبود یافته اند، اما شاخص های دیگری چون اشتغال و شاخص ادراک فساد دچار افت شده اند. این نتایج تأیید می کنند که فساد به عنوان مانعی ساختاری، اثرات منفی قابل توجهی بر توسعه انسانی دارد و بهبود شفافیت و تقویت نهادهای نظارتی از الزامات کلیدی برای ارتقای این شاخص ها محسوب می شود. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است و داده ها از طریق فیش برداری از منابع کتابخانه ای گردآوری شده است.

در عصر موسوم به مسئولیت پذیری و پاسخگویی علی الاصول چنین تصور می شود این هدف دست یافتنی تر باشد با این وصف بررسی وقایع کنونی در سطح بین المللی و توجه به نقض گسترده حقوق بشر توسط رژیم اشغالگر قدس این پرسش را ایجاد نموده است که چرا قواعد بین المللی نسبت به نسل کشی، جنایت علیه بشریت، کوچاندن اجباری، جنایت جنگی و... که در سرزمین های اشغالی رخ می دهد چندان کارآمد عمل نکرده است؟ در راستای نیل به پاسخ این پرسش، پژوهش حاضر بر اساس یک مدل نمونه عینی ضمن بررسی عملکرد اعلامیه جهانی حقوق بشر و سایر اسناد بین المللی در صیانت از حقوق بشر در عرصه بین المللی با توسل به متون و مبانی و منابع اسلامی به این مهم دست یافته است که اعلامیه اسلامی حقوق بشر، هم از حیث جغرافیایی و هم از حیث فراگیری ابعاد وجودی انسان منفک از صفات عارضی نظیر رنگ و نژاد و جنسیت و مذهب، قابلیت جهان شمولی را داشته و در ارتقای سندی اعلامیه اسلامی حقوق بشر و تصور ضمانت اجرای مکفی برای آن می تواند مانع از جنایت های بزرگ در فلسطین و سایر سرزمین های اسلامی و حتی غیراسلامی گردد و اندیشمندان و نخبگان جهان اسلام و نیز دولت های اسلامی در صورت تلاش و تعامل علمی و اراده واقعی و اعتقادی در کنار احترام به نقش ها و عضویت خود در سازمان ها، کنوانسیون ها و ارکان مختلف بین المللی می توانند ضمن اطمینان از استیفای حقوق مسلمانان و سایر ملت ها نقش تمدنی و سازنده تاریخی خود را بازیابی کنند و با تبیین و مداقه در قواعد مترقی اسلام در حوزه صیانت از حقوق بشر با ارتقای سندی ذات واقعی اسلام و رسالت و اهداف مترقی آن را مبنی بر آرامش صلح و رفاه انسان و بهره مندی از همه مزایای زندگی سالم فراهم آوردند.

پیروزی انقلاب اسلامی فرایندی بود که هرچند در ابتدا میدان ها و جریان های مختلف در ایجاد و پیش برد آن نقش داشتند اما در نهایت با همگرایی این میدان های متفاوت و با غلبه میدان سنت و مذهب بر سایر میدان ها به پیروزی رسید. سنت، پیش از این پیروزی، از سوی حاملان سرمایه های زبانی و کلامی در بازار زبانی بازسازی شده بود. رقابت میان کنشگران اصلی در تولید سرمایه های زبانی در این بازار زبانی، و چگونگی بازسازی سنت در این میدان خود از جمله مهمترین عوامل پیروزی و تولید گفتمان پس از پیروزی انقلاب است. کنشگران اصلی در این بازار زبانی، کنشگران میدان روشنفکری، میدان سنت و مذهب، میدان فرهنگ و هنر، میدان سیاسی و حاکمیت، و میدان کسبه و بازار بودند. در این پژوهش پرسش اصلی این است که روشنفکران عرفی چه نقشی در قبال میدان سنت چه نقشی بازی کردند؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که روشنفکران عرفی با تولید سرمایه های کلامی حول سنت و مذهب در تولید سرمایه نمادین در بازار کلامی و بازسازی سنت نقش مهمی بازی کردند. رویکرد نظری این پژوهش استفاده از نظریه پیتر بوردیو است؛ و روش به-کار رفته روش توصیفی - تحلیلی می باشد.

این تحقیق به بررسی تأثیر سیاست های انرژی ایالات متحده آمریکا بر امنیت انرژی ایران در منطقه حساس خلیج فارس می پردازد. از آنجایی که خلیج فارس به عنوان یکی از مهم ترین منابع انرژی جهان شناخته می شود، هرگونه تغییر در سیاست های انرژی آمریکا می تواند تأثیرات عمده ای بر امنیت انرژی ایران داشته باشد. سؤال اصلی پژوهش این است: سیاست گذاری های انرژی ایالات متحده چگونه بر امنیت انرژی ایران در خلیج فارس تأثیر می گذارند؟ فرضیه پژوهش بیان می کند که به نظر می رسد تغییرات در سیاست گذاری انرژی ایالات متحده، به ویژه در زمینه تحریم های اقتصادی و توسعه منابع انرژی جایگزین، امنیت انرژی ایران را در خلیج فارس تهدید می کند و باعث تضعیف جایگاه ایران در تأمین منابع انرژی جهانی می شود. روش تحقیق این مطالعه توصیفی-تحلیلی و اسنادی است و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای، مقالات علمی و گزارش های رسمی جمع آوری می شود. از مدل های امنیت انرژی برای تحلیل تأثیرات سیاست های انرژی ایالات متحده استفاده می گردد. نتایج نشان می دهد که سیاست های آمریکا، به ویژه توسعه منابع انرژی داخلی و همکاری های بین المللی با کشورهای خلیج فارس، می تواند منجر به کاهش قدرت چانه زنی ایران در بازار انرژی و به تبع آن تهدیدات جدیدی برای امنیت انرژی کشور ایجاد کند.

نوشتار حاضر با بکارگیری اصطلاح نو «اسلام سیاسی» کوشیده است نشان دهد پیوند اسلام و سیاست پدیده ای نو نبوده و در همه ادوار عصر پیشامدرن نیز وجود داشته است؛ لذا پرسش این است: اسلام سیاسی در عصر پیشامدرن چگونه بوده و به چه سان تحول یافته است؟ به کمک روش «جامعه شناسی تاریخی» و مقایسه یافته ها میان اسلام سیاسی سنی و شیعه در عصر پیشامدرن این پاسخ بدست آمد که اسلام سیاسی اهل سنت، تأکید بر وجود حکومت و مشروعیت آن عمدتاً بر اساس اجماع، نصب و غلبه، صرفاً جهت حفظ نظم موجود قرار داشته، درحالی که در اسلام سیاسی تشیع، با تأکید بر نظریه نصب الهی امامت، مشروعیت منحصر به حکومت ائمه معصوم و در عصر غیبت، متعلق به فقها است. تفاوت ها در چهار مدل متفاوت نسبت باقدرت: تحکیمی- مساعدتی، نسبت تعاملی- تضامنی، تحریمی- تهدیدی و تهاجمی- رادیکال به شکل گیری نهادها و رفتارهای سیاسی متمایز در ادوار مختلف انجامیده است: در اسلام سیاسی سنی، خلافت و سلطنت با رویکردی عمل گرایانه تثبیت شد، اما در اسلام سیاسی شیعه، فقدان امام معصوم به تدریج به نقش محوری فقها در هدایت سیاسی- اجتماعی انجامید. علمای اهل سنت بیشتر در چارچوب نهادهای حاکم و به عنوان پوزیسیون عمل و علمای شیعه با طرح نیابت امام، در تعامل کمتر و بیشتر اپوزیسیون بوده اند.

: پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، تمرکز بر نقش آفرینی روسیه و چین در قبال پرونده هسته ای ایران، در صدد شناسایی نقش های آگاهانه و خودظهور روسیه و چین در قبال پرونده هسته ای ایران، تضاد و همسویی این نقش ها و راهبردهای دو کشور برای مدیریت تنش می باشد. هدف این پژوهش بررسی و مقایسه نقش های روسیه و چین در پرونده هسته ای ایران با تمرکز بر چگونگی مدیریت تضاد منافع و ایفای نقش های چندگانه در چارچوب نظام بین الملل است. پرسش اصلی این است که این دو قدرت چگونه میان الزامات روابط با ایران، تعهدات بین المللی و منافع راهبردی خود توازن برقرار کرده اند. تحلیل ها نشان می دهد روسیه با ایفای نقش «میانجی فنی–سیاسی» و «تأمین کننده فناوری هسته ای صلح آمیز» تلاش کرده است هم روابط راهبردی با ایران را حفظ کند و هم جایگاه خود را به عنوان عضو مسئول شورای امنیت تثبیت نماید. این کشور در مواقع حساس، از ابزارهای دیپلماتیک برای تعدیل فشار غرب بر ایران استفاده کرده، اما در عین حال در تصویب برخی قطعنامه ها همراهی کرده است. چین نیز با نقش آفرینی به عنوان «شریک اقتصادی کلیدی» و «بازیگر مسئول در رژیم عدم اشاعه» به «نرم افزاری کردن تضاد نقش ها» روی آورده است؛ یعنی با استفاده از زبان دیپلماتیک مبهم، تأخیر در تصمیم گیری های حساس و تمرکز بر حوزه های همکاری غیرمناقشه برانگیز، توانسته است هم روابط اقتصادی با ایران را ادامه دهد و هم از تعارض آشکار با غرب پرهیز کند. یافته ها نشان می دهد هر دو کشور از راهبردهای انعطاف پذیر و چندسطحی برای مدیریت تضاد نقش ها بهره برده اند، اما روسیه بیشتر بر نفوذ سیاسی–امنیتی و چین بر منافع اقتصادی–تجاری تأکید داشته است. این الگوها بیانگر آن است که در پرونده هسته ای ایران، نقش ها نه ثابت و یک بعدی، بلکه پویا و متأثر از تغییرات محیط بین المللی و اولویت های داخلی هر کشور بوده اند

بررسی اندیشه سیاسی متفکران تأثیرگذار در جهان اسلام به درک عمیق تر پویایی های پیچیده شکل دهنده گفتمان های معاصر درباره اسلام، مدرنیته و هویت فرهنگی کمک می کند. ازهمین رهگذر، پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی مفاهیم «غرب زدگی» و «جاهلیت مدرن» در اندیشه فردید و سیدقطب پرداخت. روش شناسی پژوهش مبتنی بر هرمنوتیک قصدگرای اسکینر بود و با هدف تبیین چگونگی مفهوم سازی این دو متفکر از غرب گرایی و مدرنیته به عنوان تهدیدهایی برای هویت و ارزش های اسلامی انجام شد. در این راستا، زمینه های فکری-اجتماعی شکل گیری آرای این دو اندیشمند مورد بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که فردید و قطب، علی رغم خاستگاه های متفاوت فکری، در نقد بنیادین مدرنیته و به ویژه در رد مبانی معرفتی و سیاسی آنکه در سکولاریسم عقلانی و لیبرال دموکراسی تجلی یافته بود، اشتراک نظر داشتند. نقطه تلاقی نقد فردید از «غرب زدگی» و مفهوم «جاهلیت مدرن» قطب، در تعهد مشترک آنان به مقاومت در برابر نیروهای همگن کننده مدرنیته و تأکید بر تمایز هویت و فرهنگ اسلامی قرار داشت. این پژوهش آشکار ساخت که هردو متفکر، با وجود تفاوت در مسیرهای فکری، چرخشی محوری در گفتمان ضدمدرن جهان اسلام ایجاد کردند و احیای ارزش های اسلامی را به عنوان بدیلی در برابر هژمونی مدرنیته غربی مطرح ساختند.

عدالت از والاترین ارزشهای انسانی و یکی از آرمانهای همیشگی جوامع در طول تاریخ بوده است. به عقیده بسیاری از اندیشمندان در میان فضیلتهای اخلاقی، عدالت بنیادی ترین آنهاست که قوام و دوام زندگی و سعادت انسانها را امکان پذیر میسازد. عدالت انواعی دارد از جمله عدالت توزیعی. ولی همه متفکرین نه تنها مدافع این رویکرد نیستند، بلکه دست به نقادی آن نیز نزده اند. هایک یکی از متفکرین لیبرال است که انتقاداتی به این مفهوم وارد کرده و همین نگاه هایک سوال اصلی این مقاله شده است. فرضیه مقاله بر آن بوده که یک متفکر لیبرال همچون هایک که بر اولویت آزادی تاکید دارد احتمالاً انتقاداتی به عدالت (اجتماعی) نیز دارد. یافته های تحقیق نشان داده که هایک با اتکای بر یک مبنای معرفت شناختی ضمن دفاع از دولت حداقلی، رویکرد عدالت اجتماعی را با توجه به پارادایم فکری اش نقد کرده و نشان داده است که این آرمان می تواند حتی تبدیل به سراب بشود. رویکرد مقاله توصیفی-تحلیلی و شیوه جمع آوری داده ها کتابخانه ای و اسنادی بوده است.

پژوهش حاضر با هدف تدوین الگویی نظری برای تحلیل چگونگی تأثیرگذاری خاستگاه طبقاتی اعضای اصلی احزاب سیاسی بر فرآیند سیاست گذاری های حزبی در ایران انجام شده است. مسئله محوری این مقاله، درک سازوکار پیچیده این تأثیرگذاری و ارائه یک چارچوب نظری روش مند برای مطالعه نظام مند آن است. بدین منظور، از نظریه جامعه شناختی پیر بوردیو، به ویژه مفاهیم بنیادین سرمایه در اشکال گوناگون، مفهوم «میدان سیاسی» به مثابه بستر ساختارمند کنش احزاب و مفهوم «عادت واره طبقاتی» اعضا به عنوان واسطه اصلی تأثیرگذاری خاستگاه طبقاتی بهره گیری شده است. روش این تحقیق بر اساس تحلیل نظری و بهره گیری از مفاهیم نظریه بوردیو برای طراحی یک الگوی مفهومی است که بر مبنای مطالعات پیشین و چارچوب های نظری شکل گرفته است. در فرایند طراحی این الگو، ضمن تاکید بر ضرورت انطباق با ویژگی های خاص جامعه ایران، پروفایل های سرمایه ای ترکیبی اعضای حزب و سیالیت مرزهای طبقاتی، توجه ویژه ای به به کارگیری روش های ترکیبی گردآوری و تحلیل داده ها به منظور فراهم آوردن امکان بررسی تجربی و جامع ابعاد مختلف مسئله معطوف شده است. الگوی نظری نهایی، با ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم و روش شناسی دقیق، گامی در جهت توسعه مطالعات خاستگاه طبقاتی در حوزه علوم سیاسی و جامعه شناسی سیاسی ایران محسوب می گردد و زمینه را برای پژوهش های تجربی و تحلیل های عمیق تر پیرامون پویایی های عرصه سیاسی و ریشه های نابرابری های اجتماعی در جامعه ایران فراهم می آورد.

در نتیجه تلاش دولت و نهادهای غیردولتی ترکیه، این کشور طی یکی دو دهه اخیر به عنوان یک الگوی موفق توسعه در میان ممالک در حال توسعه مورد توجه قرار گرفته است. سؤال اصلی مقاله حاضر این است که دولت ترکیه از چه ابزارهایی برای تصویرسازی در جهان خارج بهره برده و به چه نتایجی دست یافته است. دولت ترکیه از دیپلماسی عمومی در کنار دیپلماسی رسمی برای رسیدن به تصویب مطلوب خویش استفاده کرده و در این راه عملکرد موفقی داشته، اگرچه با چالش ها و موانعی نیز مواجه بوده است. ترک ها کوشیدند از کشورشان به عنوان الگویی که توانسته است بین سنت و مدرنیته، بین اسلام و سکولاریسم، و بین شرق و غرب پل زنی کرده و راه متمایزی از توسعه را تجربه کند، ارائه کنند که در نتیجه آن، ترکیه برای جمعی از ملت ها به کشوری الهام بخش تبدیل شده است. برای دفاع از این فرضیه، روش تحلیل ترکیبی با بهره گیری از مهمترین داده های مکتوب مورد استفاده قرار گرفته است.

تاریخ، حقیقتی جاری و ناآرام است، و جامعه در هر زمان، مقطع و برشی از تاریخ سیال انسانهاست. مطالعه و تحلیل تاریخ، و ارائه فلسفه تاریخ، نقش مستقیم در آینده پژوهی دارد. مسأله اصلی در این مقاله، دستیابی به فلسفه تاریخ در نگاه قرآن کریم است، و سؤالی که در مقام پاسخ به آن هستیم آنستکه مطابق آیات قرآن، تاریخ بشر در چه ادواری قابل دسته بندی و مطالعه است، و پایان تاریخ جهان چه خواهد بود. در این مقاله با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تفسیر موضوعی قرآن کریم پس از اشاره به مراد از فلسفه تاریخ، و مروری کوتاه بر آراء مشاهیر تاریخ جهان در این خصوص، بر أساس آیات قرآن کریم أدوار تاریخ در سه دوره "امت واحده، بعثت انبیا، قطع وحی" تبیین شده است، فلسفه تاریخ "پیروزی جبهه حق و پیامبران الهی" شمرده شده، و پیروان حق و هواداران این جبهه ارث برندگان زمین در پایان تاریخ دانسته شده اند.