مطالعات زبان فارسی (شفای دل سابق)

مارتین سلیگمن از زمره روان شناسان مثبت نگر به شمار می رود که معتقد است ما نباید برای برقراری آرامش در روان افراد، همیشه به دنبال شرح رنج ها و دردهایی باشیم که روان انسان ها را می آزارند، بلکه گاهی با تقویت رفتارهای مثبت، می توان روان آزرده افراد را بهبود بخشید و آنان را در مسیر بهزیستی قرار داد. هدف روان شناسی مثبت نگر، ایجاد رضایتمندی از گذشته، حال و آینده در درون افراد است. او راهکارهای متعددی برای ایجاد این حس پیشنهاد می دهد که فضایل شش گانه او در این میان از اهمیّت شایان توجهی برخوردار است. این نوشتار با تکیه بر شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر کتابخانه ای، برآن است تا این فضایل را در داستان «مهمان ناخوانده» فریده فرجام مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور، رفتارها و کنش های شخصیت های این داستان، از جهت رعایت فضایل شش گانه، مورد تعمق قرار گرفته اند. دستاورد این پژوهش مبتنی بر این است که فریده فرجام، در این اثر کوتاه در حوزه ادبیات کودک، توانسته برخی از زیرمجموعه های فضایل مثبت شش گانه سلیگمن را در رفتار شخصیت های قصه به تصویر بکشد. کنجکاوی، خلاقیت و روشن بینی، شجاعت، مهرورزی و همکاری، انصاف و برابری، آینده نگری و کنترل رفتار و قدردانی از جمله رفتارهایی هستند که در این اثر برای ایجاد حس رضایتمندی در افراد مؤثر واقع شده اند. این داستان بیانگر همسویی، با نظریات مثبت نگر مارتین سلیگمن است که با هدف ایجاد حس شادمانی و خرسندی از زندگی ارائه شده اند.

بینامتنیت در نگاه نظریه های جدید، متن را پدیده ای مستقل نمی داند و آن را در پیوندی مداوم با دیگر متون می بیند. هر اثر ادبی در شبکه ای از معنا، باور و تجربه شکل می گیرد و ردّ متون پیشین و هم زمان در آن حضور دارد. بینامتنیت این نکته را برجسته می سازد که یک متن چگونه از ظرفیت متون دیگر بهره می گیرد و آن ها را در ساخت معنای تازه بازآفرینی می نماید. با توجه به این مهم، جستار حاضر بر آن است تا از نظرگاه بینامتنیت، سویه های گوناگون تأثیر نامه هایی را که جلال آل احمد و سیمین دانشور به عنوان زوج نویسنده معاصر با زبانی ساده و در سبک یادداشت های روزمره نوشته اند به عنوان متن اول و برخی از آثار منتخب آن دو را به عنوان متن دوم بررسی و وجوه مشترک آن ها را با توجه به مؤلّفه های فرهنگی- اجتماعی، تاریخی، سیاسی و روابط شخصی تحلیل نماید. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل بینامتنی و با روش مطالعه تطبیقیِ متنِ مبدأ (نامه ها) و متنِ مقصد (آثار ادبی منتخب) انجام شده است. هدف، آن است که آشکار سازد بسیاری از مضامین مطرح شده در نامه های آن دو، در قالب ها و شکل های مختلفی از عناصر اصلی داستان بازآفرینی شده اند؛ از جمله: حوادث داستانی، صحنه پردازی، خلق شخصیت ها و گفتگوهای آن ها، اظهار نظر راوی و غیره .

این پژوهش با هدف واکاوی ژرفانگی و نظام مند تجلی مضامین قرآنی و عرفان اسلامی در زبان اشعار حسین پناهی انجام شده است. مقاله با تمرکز بر مجموعه های شعری «به وقت گرینویچ»، «افلاطون کنار بخاری»، «من و نازی»، «کابوس های روسی» و «سال هاست که مرده ام»، به روشی توصیفی-تحلیلی و در چارچوب رویکردی تطبیقی، به بررسی این مسئله می پردازد که چگونه پناهی با تکیه بر پیشینه تحصیلات حوزوی و آشنایی با متون دینی و عرفانی، این مفاهیم را در بافت شعر مدرن خود بازآفرینی و تلفیق کرده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که اشعار پناهی مشحون از اشارات مستقیم و غیرمستقیم به آیات قرآن کریم است که از جمله مهم ترین آن ها می توان به ارجاعات مکرر به سوره های بقره (آیات خلافت انسان، انفاق و وسعت کرسی الهی)، ص (نفخه روح)، ملک (مفهوم ملکوت)، اسراء (ناتوانی در توصیف کلمات الهی) و الرحمن (مفهوم فنا و بقا) اشاره کرد. در کنار این، مفاهیم بنیادین عرفانی همچون «وحدت وجود» با تأثیرپذیری از اندیشه ابن عربی، «عشق الهی» به عنوان محرک کائنات، «فنا فی الله» و محو در ذات حق، «سکوت عارفانه»، «شفقت بر حیوانات» و «سیر آفاقی و انفسی» از کانونی ترین درون مایه های شعری او به شمار می روند. نتایج نهایی پژوهش نشان می دهد که پناهی این مفاهیم را در قالب شگردهای بیانی نوین از جمله شطح، واسازی، پارادوکس و برهم زدن زبان عادی باز سازی کرده و از این رهگذر میان سنت عرفانی ایران و شعر معاصر پیوند برقرار ساخته است.

زبان به عنوان حامل اصلی تبادلات تمدنی بشری، نقش واسطه ای کلیدی در پیوند میان فرهنگ ها و شیوه های متفاوت ادراک ایفا می کند و تنها با تسلط بر زبان کشور مقصد، می توان به درک عمیق از جوهره هنری و بطن فرهنگی آن دست یافت. از این منظر، آموزش زبان فارسی، صرفاً فرایند تقویت توانایی زبانی نیست، بلکه پل مهمی برای تعامل تمدن های چین و ایران به شمار می رود که زیرساخت زبانی محکمی برای توسعه روابط دوجانبه فراهم می آورد. در چارچوب «ابتکار کمربند و جاده»، تعاملات فرهنگی و آموزشی میان دولت های چین و ایران، پیوسته در حال گسترش است. در حال حاضر، آموزش و پرورش استعدادهای فارسی آموزان در چین، دستاوردهای فراوان داشته، اما با چالش هایی از جمله کمبود منابع آموزشی، محدودیت در مسیرهای همکاری میان دانشگاهی و ضعف در بخش های عملی مواجه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه بررسی اسناد آموزشی، گزارش های دانشگاهی و تجربیات میدانی پژوهشگر، در پی آنست تا بتواند برای مقابله با مسائل بیان شده، مسیرهای بهینه سازی از جمله تقویت منابع آموزشی، گسترش اشکال و حوزه های همکاری میان دانشگاهی، غنی سازی فرصت های عملی برای دانشجویان و تعمیق همکاری های مردمی و محلی را پیشنهاد دهد. پژوهش حاضر کوشید تا ضمن آنکه با تبیین ضرورت تقویت پیوندهای همه جانبه در آموزش عالی، بر روی پژوهش های علمی و ترویج زبان و فرهنگ میان دو کشور تأکید شود؛ به سؤال اصلی پژوهش یعنی آموزش زبان فارسی در دانشگاه های چین با چه چالش ها و کاستی هایی مواجه است و چه راهکارهایی می تواند کیفیت و کارآمدی آن را ارتقا دهد؟ پاسخی جامع ارائه دهد.

فرمالیست ها، میان ادبیات ب ه منزل ه مجموع ه آث ار ادب ی و ادبیت در مفهوم تبدیل زبان خودکار به زبان ادبی، تفاوت قائل بودند. از نظر آنان ادبیت متن با استفاده از شگردهای برجسته سازی، محقق می شود. شاعران نیز برای متمایزکردن شعرهای خود دست به آشنایی زدایی و برجسته سازی می زنند. دو روش هنجارگریزی و قاعده افزایی از جمله این روش هاست که نظامی و جامی، دوتن از شاعران برجسته ادبیات فارسی، برای برجسته سازی و غیرآشنا کردن اثرهای خود از آن استفاده کرده اند. حال با توجه به این موضوع، هدف پژوهش حاضر دستیابی به گونه ای از هنجارگریزی نظامی و جامی در مخزن الاسرار و تحفه الاحرار است. بنابراین با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای به دنبال پاسخ به این سؤال ها هستیم که هر دو شاعر از کدام عامل هنجارگریزی آوایی بیشتر بهره گرفته اند؟ همچنین استفاده از شگردهای هنجارگریزی آوایی حذف، ابدال، تخفیف، تسکین، ادغام، اشباع و تشدید تا چه اندازه در حفظ وزن، و همسان سازی واژه های قافیه مؤثر بوده است؟ یافته های پژوهش نشان داد: هر دو شاعر برای استحکام بیشتر وزن و موسیقی رعایت وزن اشعار در بحر سریع که لازمه آن سرعت و شتاب در بیان است، بیش از همه از ترفند «حذف» بهره برده اند. پس از آن، شگردهای «ادغام» و «تخفیف»، که هر سه، شیوه مناسبی برای کوتاه کردن مفردات است استفاده کرده اند. همچنین جامی «ابدال» را غالباٌ برای همسان سازی واژه های قافیه، اما نظامی برای حفظ وزن و موسیقی به کار برده است. هر دو شاعر از «اشباع» و «تشدید» به دلیل افزوده شدن بر امتداد هجاها یا تعداد واج های ابیات، کمترین بهره را برده اند.

خاوران نامه ابن حسام خوسفی یکی از برجسته ترین و قدیمی ترین منظومه های متون حماسی- مذهبی در ادب فارسی است و به لحاظ شخصیت پردازی از مقام ممتازی برخوردار است. در خاوران نامه، حضرت علی(ع) به عنوان قهرمان مطلق خیر و حقیقت در برابر مجموعه ای از ضدقهرمانان قرار می گیرد. از آنجایی که آثار بزرگ، نمایانگر فرهنگ و تمدن مردمان کهن است، بی شک قهرمانانش نماینده گونه های شخصیّتی آن جوامع به شمار می آیند.، می توانیم این شخصیت ها را در روان شناسی، و نظریه عقده حقارت بررسی کنیم. آلفرد آدلر، بنیانگذار مکتب روانشناسی فردی، در این زمینه نظریات مهمی دارد. این پژوهش با رویکرد روان شناسی فردیِ آلفرد آدلر به بررسی رفتارهای ضدقهرمانان می پردازد تا مهم ترین عوامل عقده حقارت در شخصیت های خاوران نامه را با کندوکاو درونی شخصیت ها بررسی نماید و نشان دهد که اغلب واکنش های تخاصمیِ آنان محصول عقده حقارت در برابر قدرت وجودی و معنوی امام علی(ع) است. نتایج مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده، نشان می دهد که اساس شکل گیری صحنه های حماسیِ خاوران نامه، تقابل اسلام و کفر است که با هدف تربیت افراد صورت می گیرد. به طور کلی 45 شخصیت ضد قهرمان در خاوران نامه وجود دارد که نویسندگان در این مقاله به بررسی مهم ترین جلوه های عقده حقارت در رفتار برجسته ترین شخصیت های ضدقهرمان پرداخته اند. با تحلیل گفتار و رفتار شخصیت های ضدقهرمان، مکانیسم جبرانی عقده حقارت به عنوان سازوکار اصلی بروز خصومت و انکار در شخصیت های منفی متن معرفی شده اند که خود را به اشکال ِترس، خشم، تکبر، انتقام جویی، حسادت، تنفر، برتری طلبی نشان داده است. در نهایت، نسبت میان حقارت روانی و فروپاشی اخلاقی در سرنوشت این ضدقهرمانان تبیین شده است.