۱.
نشریه مطالعات بین رشته ای ادبیات، هنر و علوم انسانی پنج ساله شد. در طول این مدت، 10 شماره و 144 مقاله چاپ کرده ایم. این نشریه تخصصیِ ادبیات تطبیقی است؛ بدین معنا که برای ادبیات تطبیقی تعریف مشخصی دارد و فقط در همان حوزه مقاله می پذیرد. تعریف ما هم ساده است: نخست، ادبیات تطبیقی، برخلاف درک عامه، «تطبیقی» نیست (انوشیروانی 1389؛ 1393 )؛ دوم، ادبیات تطبیقی، از یک سو، مطالعه ارتباطات بین ادبیات ملل از فرهنگ ها و زبان های مختلف و از سوی دیگر، مطالعه مناسبات بین ادبیات و هنر و علوم است (Remak 1968). با این تعریف، رسالت ما در نشریه روشن است؛ نه به دنبال تأثیرات و تشابهات نخ نما و تاریخ گذشته و تکراری هستیم و نه ادبیات تطبیقی اروپامحور. زمان هر دو جریان منقضی شده است. ادبیات را پدیده ای با گستره جهانی می دانیم که حدومرزی نمی شناسد و به دنبال کشف ارتباطات ادبی و فرهنگی و درک و شناخت دیگری است. باور داریم که شناخت دیگری، بدون هیچ گونه تعصب و پیش داوری، به تعامل فرهنگی و احترام و نهایتاً به صلح و دوستی و هم زیستی مسالمت آمیز می انجامد (Wellek 1958; Jost 1979). در دنیای پیچیده و درهم تنیده امروز، تمام علوم با هم پیوستگی دارند؛ به نحوی که شناخت یکی بدون دیگری ممکن نیست. مسائلی مانند محیط زیست، مهاجرت، اقتصاد، کشاورزی، سیاست، امنیت، سلامت و بهداشت و ادبیات را به صورت منفرد و جدای از سایر علوم نمی توان به درستی سنجید. مدیریت دانش در دو قرن اخیر، گِرد مطالعات بین رشته ای می چرخد. از علوم پزشکی گرفته تا علوم فنی و تجربی و انسانی همه با نگاه بین رشته ای و کار گروهی قابل تحلیل دقیق هستند (انوشیروانی 1392؛ 2013).
۲.
مطالعات فرهنگی تطبیقی یکی از حوزه های جدید و قابل توجه در ادبیات تطبیقی است. یکی از زمینه هایی که در این حوزه گسترده بینارشته ای بررسی می شود، مطالعات رسانه و بررسی اشکال متنوع رسانه ها در زمینه تاریخی، فرهنگی و سیاسی آنهاست. در مطالعات رسانه از نظریه های فرهنگی مختلفی استفاده می شود که در مرکزیت آنها عملکرد رسانه ها در یک محیط فرهنگی متنوع و جهانی شده بررسی می شود. رسانه به عنوان یک ابزار قدرتمند با دستکاری نشانه ها و تغییر ارزش ها می تواند در نگرش مخاطبان خود، به مثابه سوژه تهی شده از فردیت، تأثیر ویژه ای داشته باشد. پژوهش حاضر به بررسی نقش رسانه و کارکرد آن در ایجاد انگاره های فردی و جمعی و بازسازی و ارائه یک جهان توهمی با تکیه بر فیلم نمایش ترومن در حوزه مطالعات فرهنگی تطبیقی می پردازد. سازندگان نمایش ترومن می کوشند تا در یک کلیت یکپارچه و با بهره گیری از تمام امکانات و تکنولوژی مدرن، توهم زندگی در یک جهان واقعی را برای ترومن، شخصیت اصلی نمایش، ایجاد کنند. نگارنده، علاوه بر بررسی قدرت رسانه در برساختن جهانی جعلی و اجرای عملیات روانی از سوی سازندگان نمایش برای تقویت توهم زندگی در دنیای واقعی، راهکارهای سازندگان نمایش برای حفظ، باورپذیری و کنترل این توهم در ذهن ترومن را مورد بررسی قرار می دهد. همچنین تأثیر قدرت رسانه بر مخاطبان را نیز براساس تحلیل جزئیات تماشاگران نمایش ترومن و مکانیزه کردن رفتارهای آنها تحلیل می کند. در پایان، نگارنده نشان می دهد که چگونه در نمایش ترومن علاوه بر نشان دادن قدرت رسانه ها در کنترل اذهان عمومی، تأثیر و عملکرد آن ها نیز به چالش کشیده می شود.
۳.
برتولت برشت بر اساس نظریه خود از تئاتر روایی چندین نمایشنامه نوشته است که یکی از مهم ترین و پُراجراترین آن ها از نمایشنامه ننه دلاور و فرزندانش است. این نمایشنامه یکی از نمونه های بارز شگرد بیگانه سازی یا فاصله گذاری و آشنایی زدایی است. اجرای این شگرد در نمایشنامه با عناصرمتعدد و به روش های متنوع و گوناگون امکانپذیر است. در پژوهش ادبیات تطبیقی و بینارشته ای حاضر ابتدا به معرفی این شگرد و نمایشنامه ننه دلاور پرداخته خواهد شد. سپس با استناد به بخش نظری، سه اجرای مختلف از نمایشنامه بررسی و در تعدادی صحنه با ویژگی های بارز، به عنصر مورد نظر و روش های اجرای آن ها پرداخته می شود. اجراهای مورد نظر اجرای آلمانی از هِلِنه وایگِل همسر برشت و زیر نظر خود او و دو اجرای فارسی از مهدی شجاعی و امیر دژاکام است. در اینجا تلاش می شود تفاوت ها و شباهت های اجراهای متفاوتی که به روی صحنه آورده شده که ناشی از فاصله زمانی اجراها و تفاوت های فرهنگی دیدگاه هنری، سبک کاری و عوامل تئاتری می باشند، تشریح شوند. اجراهای ایرانی قدری امروزی تر و بیگانه سازی در آن ها در برخی موارد اغراق آمیز تر است. صحنه پردازی ها ساده و زبان بکار رفته نیز زبان عامیانه امروزی است.
۴.
تاریخگرایی نو در مطالعات ادبی، یعنی پیش گرفتن رویکردی پساساختارگرا در خوانش متن. این رویکرد که مبتنی است بر اندیشه های پست مدرنیستی، ماهیتی کاملاً بینارشته ای دارد. هدف این پژوهش بررسی و تبیین روشمند و علمی ماهیت بینارشته ای آن با روشی توصیفی- تحلیلی است. برای دست یافتن به این خواسته و البته به منظور درنگ بیشتر در نکته ای دقیق و باریک، در این جستار کار به شناختن و شناساندن یکی از اصطلاحات کلیدی این رویکرد، یعنی «حکایت» بر اساس مقاله «ضدتاریخ و حکایت» نوشته استیون گرین بلت و کاترین گالاگر محدود شده است. استفاده از حکایت، افزون بر آن که یکی از وجوه بینارشته ای این رویکرد را آشکار می کند، نوع متن گرایی آن را نیز به روشنی نشان می دهد: این رویکرد، بر خلاف نقد نو بر یک متن خاص تمرکز نمی کند؛ تاریخگرایی نو متن ادبی را با متون حاشیه ای، یعنی حکایت می بیند و می خواند. این روش باعث می شود خوانش متن با احساس رضایتمندی بیشتری همراه شود؛ رضایتمندیِ برآمده از خوانشی متفاوت و کامل تر در سنجش با دیگر رویکردها و روش های نقد. حکایت که ماهیتی ضدتاریخی دارد، می تواند از خاطرات زندگی خود منتقد و یا از متون حاشیه ای ، چه ادبی، چه غیر ادبی؛ خواه مکتوب، خواه غیر مکتوب برآید. تاریخگرایان نو حکایت را به کار می گیرند تا توالی و سیر اندیشه ی کلان روایت را تخریب کنند و آنچه را کلان روایت، واقعیت می داند، زیر سؤال ببرند. آن ها اینگونه، روایتی نو برمی سازند و واقعیتی دیگرگونه آشکار می کنند.
۵.
مسأله پژوهش حاضر، کاربردسنجی نظریه فضاهای ذهنی در تحلیل متون ادبی منثور فارسی است. نظریه فضاهای ذهنی یکی از ابزارهای رویکرد شناختی مطالعه متون است که در نیمه دوم قرن بیستم توسط ژیلز فوکونیه مطرح شد و سپس در سال های بعد در چارچوب نظریه آمیختگی مفهومی بسط یافت. این نظریه می تواند در تحلیل ابعاد زبانی، ایدئولوژیک و ذهن محور متون ادبی مفید واقع شود. نظریه مذکور متن ادبی را حاصل تشکیل فضاهای ذهنی و ایجاد ارتباط میان آن ها برمی شمارد و با تکیه بر گشتالت نهایی و شیوه روایت متن، می کوشد که اجزای گوناگون برساخته ذهن مؤلف و مخاطب را در متن رهگیری کند. در این پژوهش، بخش منتخبی از رمان جای خالی سلوچ به مثابه مطالعه موردی، تحلیل و واکاوی شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که نظریه فضاهای ذهنی می تواند منتقد را از جهاتی همچون: تحلیل سیر روایت، واکاوی ضمایر ارجاعی در متون شخصیت محور و کاربرد سبک شناسانه مرتبط با سازوکار شخصیت ها در تحلیل و نقد متون ادبی منثور فارسی یاری کند.
۶.
نقاشی با تأثیرپذیری از ادبیات و تاریخ ایرانی، یکی از نمودهای ارتباط هنر و ادبیات است که در فرهنگ ایرانی همواره جایگاه ویژه ای داشته است. مطالعه این آثار می تواند به خوانش های جدیدی در زمینه مطالعات تصویر با توجه به دلالت های اجتماعی منجر شود. نمادپردازی برای انتقال معنا همواره موردتوجه هنرمندان ایرانی بوده و در دوره های مختلف برای انتقال مفاهیم غنی عرفانی و مذهبی درتصاویر به کارگرفته شده است. یکی از مهم ترین ابزارهای انتقال معنا تصویر است که این امر موردتوجه هنرمندان قاجار بوده و آن را درترکیب برمفاهیم ذهنی و پیوند عمیق با ادبیات استفاده کرده اند. دوره قاجار باتوجه به گرایش دربار به داستان های تغزلی و عرفانی مصور سازی این مفاهیم پیش از پیش مطرح گردید. این رویکرد در نقاشی«شیخ صنعان و دختر ترسا» درنقاشی دوره قاجار به عنوان یک نمونه بدون رقم، معرفی شده درحراج کریستیز قابل مشاهده است. هدف از پژوهش حاضر بررسی مضامین عرفانی شعر عطار و بازتاب آن به صورت نمادین و تصویری دراین نقاشی است که چگونه از المان های تصویری برای نمایش امتحان های دختر ترسا از شیخ شده و توانسته است همه امتحان های او را با نمادهای موجز نشان دهد و درتطبیق با نظر پانوفسکی بررسی شود.
۷.
از سنت فلسفی غرب و شرق تا عصر حاضر، دیدگاه های متفاوتی درباره زبان و ماهیت آن در ساحت های گوناگون مطرح شده است. عده ای با نگاه هستی شناسانه و برخی با نگاه ابزارانگارانه به بررسی ماهیت زبان پرداخته اند. در این میان ، متفکرانی چون فردید از میان فیلسوفان ایرانی معاصر و بنیامین از نظریه پردازان مکتب فرانکفورت با نگاه هستی شناسانه به تشریح زبان پرداخته اند. فردید تحت تأثیر سه آبشخور فکری حکمت انسی، عرفان ابن عربی و اندیشه های هایدگری ، تاریخ را به پنج دوره پریروز، دیروز، امروز، فردا و پس فردا تقسیم می کند. دوره پریروز و پس فردا، به جهت خاستگاه و غایت الهی، دوره آرمانی فردید محسوب می شوند. در اندیشه فردید، با توجه به فاصله گرفتن از تاریخ پریروز، زبان از خاستگاه الهی خود خارج شده و به خصلتی ابزاری تقلیل یافته است؛ از این رو، فردید به واسطه اتیمولوژی و شعری که با زبان اشارت آراسته شده، بر آن است تا امکان رسیدن به تاریخ پریروز و احیای زبانی که واضع آن خدا بوده را فراهم کند. بنیامین نیز، ماهیتی الهیاتی برای زبان قائل است. وی با توجه به اسطوره برج بابل عقیده دارد در زبان موجود، رابطه بی واسطه نام ها و چیزها از دست رفته و «دلالت» و «معنا» به وجود آمده است؛ از این رو، بنیامین با استعانت از شعر و ترجمه تلاش می کند راهی برای احیای سطح اصلی و خاستگاه الهی زبان بگشاید. این پژوهش بر آن است با روش توصیفی تحلیلی به بازخوانی دیدگاه های زبانی فردید و بنیامین بپردازد ونقاط اشتراک و افتراقشان را نشان دهد.
۸.
زندگی نگاری، از اواخر قرن بیستم میلادی به نحوی روزافزون در مراکز علمی و پژوهشی، نهضتی عظیم و میان رشته ای به پا کرده و خصوصا در زمینه های مختلف دانش های نوین، خصوصا علوم انسانی و اجتماعی، در شاخه هایی نظیر مطالعات زنان و جنسیت، فرهنگی، استعماری و پسااستعمارگرایی، مورد توجه انتقادی قرار گرفته است. اما در ایران، با وجود دیرینگی سنت ثبت روایت های زندگی، نه تنها خبری از شکل گیری مطالعات زندگی نگاری نیست، بلکه حتی ضرورت و مفاهیم اساسی آن چندان درک نشده است. با هدف بازشناخت این مفهوم در هویتی مستقل، تأکید بر ضرورت آغاز این مطالعات و ارائه چشم اندازی از آن در ایران، این مقاله در طرح ایده زندگی نگاری و زندگی نویسی و ترسیم کلیات آن به نگارش درآمده تا با استفاده از روش کتابخانه ای و برخی کتاب ها و مقالات روزِ دنیا با ملاحظات بومی، توصیفی از اصلی ترین چارچوب های نظری این عرصه را در ساده ترین و کوتاه ترین صورت ممکن ارائه دهد. «زندگی نگاری» در برابر اصطلاحِ life writing درنظر گرفته شده تا به منزله چتری فراگیر، همه آثاری را در بر گیرد که به نحوی، حاوی روایتی واقع گرایانه از زندگی بشر در انواع قالب ها و رسانه های نوشتاری، دیداری، شنیداری و ترکیبی باشد. در عرصه فراخِ «زندگی نگاره ها»، «زندگی نوشت» ها به طور خاص، طیف وسیعی از مکتوبات در شرح زندگی یا بخش هایی از آن را شامل می شود، که به طور روزافزون، گسترده، متنوع، دموکراتیک، بین رشته ای و انتقادی پیش می رود. اهمیت این مقاله، در گشایش دریچه ای نو برای بازشناخت این قلمرو، در کنار دو قلمروِ روایی تاریخ و ادبیات، و گوشزدِ ضرورت رویکرد تحلیلی و انتقادی به آن است.
۹.
ادبیات کارگری به توصیف، بررسی و بازتاب مشکلات و شرایط سخت زندگی کارگران می پردازد. روایت های کارگری، صدای عدالت طلبی و استثمارستیزی کارگرانی است که بزه دیده نظام سرمایه داری واقع می شوند. ادبیات کارگری و جرم شناسی انتقادی با نقد نظام سرمایه داری و توجه به کارگران به مثابه گروه های آسیب پذیر در جامعه، ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. رمان زنی با کفش های مردانه، یکی از آثار مهم ادبیات کارگری در ایران به حساب می آید که چالش های زندگی کارگران در محیط کار را نمایان می کند. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه، تلاش می کند تا به خوانشی عمیق تر از روایت های کارگری دست یابد و با تمرکز بر جرایم شرکتی علیه کارگران، نابرابری های اجتماعی را به تصویر کشد. همچنین، با بررسی گفتمان «کارگران/ قشر فرودست» و گفتمان «مدیران/ قشر فرادست»، چگونگی هژمونی گفتمان مدیران، ارزیابی و نقش عوامل مهم در نادیده گرفتن حقوق انسانی کارگران تحلیل می شود. یافته های این پژوهش نشان می دهد که شرکت های تجاری برای کسب سود، ممکن است به هر روشی متوسل شوند. در چنین فضایی، کارگران مورد استثمار و خشونت شرکتی قرار می گیرند و حقوق انسانی آن ها نقض می شود. رمان زنی با کفش های مردانه، نشان می دهد که چگونه جرایم شرکتی و رفتارهای آسیب زای سرمایه داران، مورد چشم پوشی قرار می گیرد و کارگران، بزه دیده نابرابری های ساختاری واقع می شوند.
۱۰.
این پژوهش به تحلیل تطبیقی سه اقتباس سینمایی از نمایشنامه هملت اثر ویلیام شکسپیر، شامل فیلم های لارنس اولیویه (1948)، کنت برانا (1996) و مایکل آلمریدا (2000)، می پردازد. هدف اصلی این مطالعه بررسی چگونگی بازنمایی قدرت، هویت و نظارت در این اقتباس ها و تأثیر تغییرات ایجادشده بر معنا و خوانش اثر است. روش تحقیق به صورت تحلیل تطبیقی و کیفی بوده و از نظریه های بینامتنیت (کریستوا و استم)، تحلیل گفتمان (فوکو) و اقتباس به عنوان کنش اجتماعی (هاچئون) برای تفسیر داده ها استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهند که هر اقتباس، متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه خود، خوانشی جدید از هملت ارائه داده است. فیلم اولیویه بر تراژدی روان شناختی و درگیری های درونی هملت تأکید دارد، فیلم برانا خوانشی سیاسی و تاریخی از متن ارائه می دهد و اقتباس آلمریدا هملت را در بستر مدرنیته دیجیتال و سرمایه داری نظارتی بازآفرینی می کند. این پژوهش نشان می دهد که اقتباس های سینمایی از هملت نه تنها وفاداری به متن اصلی را مدنظر دارند، بلکه به عنوان بازتابی از گفتمان های معاصر و تحولات فرهنگی عمل می کنند.
۱۱.
فعالیت های بشر، به ویژه از نیمه دوم سده هجدهم، تأثیراتی بسیار مخرب بر زمین گذاشته است. افزایش غلظت دی اکسید کربن در جو زمین، خشک شدن بسیاری از تالاب ها و رودخانه ها، و انقراض بسیاری از گونه های حیات وحش از نتایج روندی است که، اگر ادامه یابد، نتیجه ای جز نابودی کامل زیست کره نخواهد داشت. وضعیت محیط زیستی در ایران نیز مناسب نیست و در این زمینه با مسائل متعددی روبه رو هستیم: آلودگی آب های سطحی و زیرزمینی، خشک شدن تالاب ها، دریاچه ها و رودخانه ها؛ فرواُفت منابع آب زیرزمینی، آلودگی هوا، کاهش تنوع زیستی، افزایش شدت وقوع سیل و خشکسالی، فرونشست زمین، فرسایش خاک و کاهش وسعت جنگل ها. در پاسخ به وضعیت کنونی کشور در زمینه مسائل و بحران های محیط زیستی، می توان از فرهنگ غنی شعر و ادبیات فارسی در جهت شناخت بیشتر مردم از وضعیت محیط زیست، افزایش حساسیت های محیط زیستی، تقویت فرهنگ حفاظت از محیط زیست و بهبود اخلاق محیط زیستی گام برداشت. این امر در آغاز از طریق شناسایی بن مایه های بوم گرایی در شعر و ادبیات ایرانی و سپس تقویت و ترویج آن در ادبیات معاصر امکان پذیر است. بر این اساس، در این مقاله، ضمن تشریح مبانی نظری ادبیات و شعر محیط زیستی و نقد بوم گرا و اهمیت آن در شرایط کنونی کشور، با اشاره به ارتباط میان طبیعت و امر مقدس در شعر سهراب سپهری، امکان های بهره مندی از شعرهای او و همچنین شعر فارسی را در جهت تأثیر بر مخاطبان در حیطه محیط زیست مطرح کرده ایم.
۱۲.
آنتیگون سوفوکل در زمره ی مهم ترین آثار کلاسیک در ادبیات نمایشی تاریخ قرار می گیرد و اقتباسات متعددی نیز در طول دوران ها از آن انجام گرفته است. درام نویسان بزرگی چون برشت و آنوی مهم ترین اقتباسها از این اثر را نگاشته اند و اجراهای متععدی در ادوار مختلف از آنتیگون های مختلف در سراسر جهان به روی صحنه رفته است. در ایران نیز احمد شاملو در دهه ی شصت خورشیدی دست به انتشار نمایش نامه ای با اقتباس از آنتیگون در فصل نامه کانون نویسندگان و شاعران گرگان زد، که در کارنامه ی هنری او بسیار مهجور می نماید. در این پژوهش ضمن بررسی وجوه دراماتیک دو اثر و مقایسه و تطبیق آن ها، به دنبال این پرسش میگردیم که چه چیزی در آنتیگون، شاملو را ترغیب به نگارش این نمایشنامه کرده و ویژگی های مضمونی و ساختاری این نمایشنامه چه نسبتی با آنتیگون سوفوکل دارد. گردآوری اطلاعات در باب این پژوهش به روش کتابخانه ای صورت پذیرفته و روش پژوهش نیز توصیفی-تحلیلی است.
۱۳.
بررسی زبان شناختی در ادبیات مبحثی بدیع است که امکان دریافت مفاهیم را از لابه لای عبارات فراهم می نماید. هنجارگریزی از جمله مباحث مطرح شده در حوزه زبان شناختی؛ یکی از راه های بدیع نمودن آثار ادبی می باشد. جفری لیچ نظریه پرداز انگلیسی از جمله صاحب نظرانی است که دیدگاهی جامع در هنجارگریزی دارد که با تطبیق رویکرد وی با یک اثر ادبی می توان به شناختی جامع در یک اثر در حوزه زبان شناختی دست یافت. در نظریه لیچ هنجارگریزی یک اثر؛ در هشت بُعد آوایی، واژگانی، نحوی، معنایی، زبانی، سبکی، نوشتاری و گویشی پردازش می شوند. با عنایت به اینکه سروده های ادونیس به دلیل شرایط اجتماعی، سرشار از هنجارشکنی های هدفمند در ساخت واژگان است؛ لذا پژوهش حاضر با رویکرد بین رشته ای آشنایی-زدایی را در اشعار ادونیس براساس نظریه لیچ بررسی کرده و توانسته خوانش آثار عربی با رویکردهای غربی و تعامل آگاهانه و مدبرانه بین فرهنگی و زبانی ادبیات تطبیقی با نظریه های ادبی را رقم بزند. نتایج حاصله گویای آن است که ادونیس با آشنایی زدایی ذهن مخاطبان را در دریافت مفاهیم به کنکاش واداشته و از این طریق زیبایی اشعار خود را دوچندان می نماید. تمامی هشت اصل هنجارگریزی رویکرد لیچ؛ در شعر او مصداق کامل دارد و بسامد هنجارگریزی معنایی در شعر او بیشتر از سایر هنجارگریزی ها است و به ویژه در شگردهایی مانند تشبیه، استعاره و... نمود یافته و هنجارگریزی های نحوی، آوایی، زمانی، سبکی، نوشتاری و گویشی به ترتیب در جایگاه های بعدی قرار دارند.
۱۴.
کتاب سوزی و ابعاد مختلف آن، موضوعی با ریشه های تاریخی است که در دوره های تاریخی و ملت های متفاوت تکرار شده و در روزگار معاصر به شکلی متفاوت رخ می دهد. هنرمند مفاهیم تاریخی با الگوی ثابت تکرار شونده را با بیانی متفاوت ارائه می دهد. از نمونه های این بیان جدید، اجرای «مرثیه ای برای کتاب سوزی ها» است که می توان آن را با استفاده از روش دیرینه شناسی فوکو تحلیل کرد. برخلاف روش های تاریخی متداول که در پی بررسی و کشف منشأ اشیا و تبیین روابط علّی بین پدیده ها هستند، دیرینه شناسی به تنوع و عدم پیوستگی رویدادها و پراکندگی های نهفته در آنها اشاره دارد. هدف دیرینه شناسی به عنوان شیوه ای در تحلیل قواعد نهفته و ناآگاهانه تشکیل گفتمان ها، توصیف آرشیوی از احکام است که در عصر و جامعه ای خاص رایج هستند. پرسش اصلی تحقیق، چگونگی ارتباط کتاب سوزی با مفاهیمی همچون حذف و زدودن دانش و آگاهی بشری است. هدف از این پژوهش تحلیل رخداد «مرثیه ای برای کتاب سوزی ها» با روش دیرینه شناسی است. داده ها با استفاده از منابع کتابخانه ای گردآوری شده و به روش اسنادی، توصیفی تحلیلی بررسی شده اند. می توان اینگونه استنباط کرد که همچون قواعد دیرینه شناسی، کارگردان این رخداد، به گونه ای دیگر به تاریخ نگاه می کند. استمرار و پیوست مد نظر او نیست و بر گسست، ناپیوستگی و منحصربه فرد بودن، تاکید دارد. بر اساس دیرینه شناسی، کتاب سوزی ها، واقعیت تاریخی، منحصربه فرد و تکرار ناشدنی است. دیرینه شناس به دنبال علل بروز و ظهور قواعد گفتمانی نیست و صرفا چگونگی ظهور و حضور و محو شدن تاریخی گفتمان را در سطح توصیف دنبال می کند. اما این توصیف در عمق است و نه در سطح. این رخداد نیز، پایین بودن سرانه مطالعه و از بین رفتن واژگان و محدود شدن آنها را مصداقی از کتاب سوزی به شیوه مدرن می داند.
۱۵.
این پژوهش به بررسی وضعیت منابع ادبیات تطبیقی در ایران می پردازد؛ چراکه اعتبار و روزآمدبودن منابع در کیفیت تحقیقات علمی، بسیار مؤثر است. با گسترش ادبیات تطبیقی در جهان و تولید پیوسته آثار در این حوزه، پژوهشگر با چالش ارزیابی منابع مواجه است؛ به ویژه در ایران که تعدد کتاب ها و مقالات با عنوان تطبیقی لزوماً به معنای اعتبار علمی نیست؛ بنابراین چهارچوب نظری و روش تحقیق، ضرورت اصلی برای قرارگرفتن در حوزه ادبیات تطبیقی است. این تحقیق با معرفی و نقد آثار منتشرشده با رویکرد توصیفی بین سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۴، به معرفی آن ها می پردازد و نشان می دهد که گاهی کمیت بر کیفیت غلبه دارد. انتخاب این آثار در سال های ذکرشده، به این دلیل است که قبل از آن چندین پژوهش انجام شده است. همچنین هدف این پژوهش کمک به شناخت منابع قابل اعتماد، پرهیز از پژوهش های تکراری و تبیین اهمیت منابع اصلی و ترجمه هاست؛ تا پژوهشگر این حوزه قبل از انجام تحقیق با مهم ترین آثاری که در این حوزه چاپ شده اند، آشنا شود.
۱۶.
یکی از مهمترین و چالش برانگیزترین حوزه های نظریه فیلم پیوند مطالعات سینمایی و نظریات فمینیستی است. از این رو فیلم و فمینیسم جایگاه ویژه ای در مطالعات سینمایی و نظریه ی فیلم بدست آورده است. تفکر دررابطه ی متضاد و پرتنش بین زنان به عنوان «شخصیت های معین تاریخی» و «زن نوعی» به عنوان یک بازنمایی فرهنگی خیالی اساس کار ترزا دولارتیس است. اهمیت دولارتیس به عنوان نظریه پرداز فیلم و سینما در آنجا است که هم توانسته آراء فمینیستی خود را به حیطه ی سینما وارد کند و هم با بسط و گسترش آن در دل همین حوزه و با تکیه بر خوانش خاص خود از فیلم ها و به خصوص سینمای بدنه و نقطه ی مقابل آن یعنی سینمای زنان، نظریات خود را به عنوان نظریات عام وارد حوزه وسیع مطالعات زنان نماید. ازاین رو رویکردی دیالکتیکی بین حوزه نظریه و شاخه ی فیلم و سینما ذیل آرای وی دیده می شود. در خصوص ضرورت انجام تحقیق پیرامون سینما و نظریه های فمینیستی می توان گفت در نگاه نخست این موضوع حاصل رویکردی است که به سینما، به مثابه بازتابنده مسائل جامعه می نگرد؛ رویکردی که با عنوان «نظریه بازتاب» پذیرفته شده است. این پژوهش در تلاش است ضمن مرور نظریه فمینیستی فیلم به بررسی و شرح مقوله هایی همچون شخصیت پردازی، ساختار بصری، ساختار صوتی و ساختار روایی در بطن این نظریه بپردازد. پژوهش حاضر از نوع مروری است و با اتکا بر منابع کتابخانه ای انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد تصویر معیار زنانگی در صنعت سینما که با نام «زن معمولی» شناخته می شود، زنی است که استعلای مرد را محقق می کند؛ او ابژه ای است که مرد در تقابل با آن، خودش را تمییز می دهد تا به سوبژکتیویته دست یابد؛ بدین ترتیب سینما با گنجاندن مناسبات نگریستن در بطن ساختار خود، از پیش تعیین می نماید که چگونه باید به زن نگریست.
۱۷.
مقاله حاضر تلاشی است برای بازاندیشی و تأمل در مفهوم ادبیات جهان از منظر اریش آورباخ، یکی از پیشگامان و بنیان گذاران نظریه ادبیات تطبیقی در غرب. او در دهه چهل و پنجاه میلادی، ابتدا با تالیف آثار شایسته ای چون محاکات: بازنمایی واقعیت در ادبیات غرب، نام خود را به عنوان تاریخنگار ادبیات و فیلولوژیست بر سر زبان ها انداخت. اما سپس، ضمن تالیفات نظری خود با طرح مسئله فیلولوژی و پرسش از نقش و جایگاه ادبیات در جهان معاصر، به یکی از اولین نظریه پردازان روش مطالعه تطبیقی در ادبیات تبدیل شد. «فیلولوژی ادبیات جهان» یکی از همین برجسته ترین جستارهای نظری او در این حوزه است که ضمن آن، او با تکیه بر روش فیلولوژی امکان گذر به سوی فضایی فراختر از گفتمان غالب نقد ادبی که بر مطالعات ادبی سایه افکنده است را تخیل می کند. در نزد او فیلولوژی، نه صرفاً یک روش، بلکه رویکردی جامع به متن است در جهت درک و صورتبندی شبکه ای از تعاملات پیچیده تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی که در متون ادبی بازتاب یافته اند. این مقاله، با بازخونی «فیلولوژی ادبیات جهان» می کوشد تا ابتدا دو مفهوم کلیدی فیلولوژی و جهان را، آنگونه که در نزد آورباخ مطرح است، تبیین سازد و سپس ضمن آن وضعیتی را خلق کند که بتوان به درکی متفاوت و متمایزی از ادبیات جهان نائل آییم.
۱۸.
درباره زندگی و شعر سهراب سپهری کتاب ها و مقاله های زیادی نوشته شده است. یکی از متأخرترین آنها کتاب الهیات بوم شناختی و عشق: بوطیقای هم سوی سهراب سپهری و جیمز بالدوین (2022) که در آن نویسنده از دریچه تازه ای به شعر و زندگی سهراب سپهری -نگریسته است. نویسنده کتاب، بهار داوری اردکانی، استاد الهیات دانشگاه سن دیه گو، از منظر نو و متفاوت، یعنی از پنجره دین و الهیات محیط زیست به اشعار سهراب سپهری می پردازد. افزون بر این، وی در فصل اول و چهارم سپهری را در کنار جیمز بالدوین (1924-1987)، رمان نویس، نمایش نامه نویس و منتقد اجتماعی آمریکایی، نشانده و عقاید مشترک این دو یعنی استعمارزدایی فکری و مخالفت با بت پرستی های نوینی چون مصرف گرایی و جنگ گرایی را با هم سنجیده است. این کتاب، از رهگذر بالدوین و سپهری، بر آن است که به نقش شاعران در بازنویسی تاریخ و تغییر سپهر اخلاقی اشاره کند. کتاب حاضر یک مقدمه، چهار فصل و یک مؤخره دارد.
