فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده

رابطه والد-فرزندی از عوامل مختلفی تأثیر می پذیرد که یکی از مؤثرترین آن ها تجربیات اوایل زندگی والدین در ارتباط با خانواده مبدأ است. درک والدین از تجارب و شیوه ی انطباق با آن ها ممکن است کیفیت روابط والد-فرزندی را تحت تأثیر قرار دهد. یکی از روش های درمانی که می تواند به والدین در حل وفصل این تجارب کمک کند، مرور زندگی خانواده مبدأ هست. پژوهش حاضر باهدف تعیین اثربخشی آگاهی بخشی به مادران بر اساس مرور زندگی خانواده مبدأ بر نحوه ارتباط با فرزندان صورت گرفته است. مواد و روش ها: طرح پژوهش حاضر از نوع مطالعه ی نیمه تجربی با طرح پیش آزمون –پس آزمون با گروه کنترل و با گزینش تصادفی بود.جامعه ی آماری پژوهش حاضر، کلیه ی مادران دارای فرزند 3 تا 6 سال شهر تهران بودند که از این میان 20 بیمار با روش نمونه گیری هدفمند با ملاک های ورود و خروج انتخاب شدند و به طور تصادفی و برابر به گروه آزمایش یا کنترل تخصیص یافتند. آزمودنی ها به مقیاس مقیاس ارزیابی رابطه مادر-کودک (CRE) به عنوان پیش آزمون و سپس پس آزمون پاسخ دادند. سپس، گروه آزمایش به مدت 6 جلسه ی 120 دقیقه ای به مرور زندگی خانواده مبدأ پرداختند در حالی که گروه کنترل هیچ آموزشی را دریافت نکرد. داده ها با استفاده از شاخص های آماری توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی تحلیل واریانس چند متغیره و نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها: روش درمانی مرور زندگی خانواده مبدأ بر بهبود روابط والد-فرزندی مؤثر بوده است؛ و موجب کاهش زیر مقیاس های طرد، سهل گیری بیش ازحد، حمایت بیش ازحد و افزایش پذیرش والدین در فرزندان شده است(01/0>p). نتیجه گیری: بر اساس نتایج پژوهش حاضر، می توان گفت که ، رویکرد آموزشی ارائه شده می تواند به عنوان یک گزینه مداخله ای موثر برای کمک به بهبود روابط والد-فرزندی مورد استفاده قرار گیرد.

از پایان جنگ جهانی دوم، زمانی که منشور سازمان ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر به تصویب رسید، مجموعه ای از اسناد بین المللی حقوق بشر به زنان اشاره های خاص یا کلی داشت. کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان از این جمله هستند. سؤالات پژوهش این است که منظور از حمایت از حقوق زنان چیست و این مفهوم در فقه مذاهب اسلامی و اسناد بین المللی چگونه تبیین شده و به چه تعارضاتی منجر شده است؟ در این پژوهش که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است، کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان به طور دقیق مورد مطالعه قرار گرفت و مهم ترین ابعاد آن با فقه مذاهب اسلامی تطبیق داده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حقوق زنان در هریک از ابعاد حیات فردی (بلوغ، تبرج، تبیین)، حیات خانوادگی (ازدواج، طلاق، رجوع، ارث) و حیات اجتماعی (پوشش، اشتغال، زن به عنوان شاهد و زن به عنوان ذی حق) در فقه مذاهب اسلامی با مواد کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان دارای تعارض است.

باورها درباره والد خوب نقش بسیار حیاتی در زندگی روزمره والدین دارند و به عنوان راهنمای تصمیم گیری های والدینی و رفتارهای فرزندپروری عمل می کنند. در این راستا پژوهش حاضر با استفاده از روش پدیدارشناسی به دنبال فهم افراد جامعه از ویژگی های پدری خوب بوده است. به این منظور بر مبنای نمونه گیری هدفمند با نود نفر شامل پدران، مادران، مردان و زنان متأهل بدون فرزند، پسران و دختران مجرد در سن ازدواج ساکن شهر تهران مصاحبه شده است. حاصل تحلیل مصاحبه ها، شناسایی دوازده ویژگی «الگوی پسندیده»، «رشددهندگی همه جانبه»، «تعامل سازنده با فرزند»، «کارگزاری متعهدانه»، «تعامل شایسته با مادر»، «پشتوانگی مستدام»، «عطوفت مهرورزانه»، «رفاقت صمیمانه»، «مدیریت مدبرانه»، «استعدادپروری شناخت محور»، «امنیت بخشی آرامش گرانه» و «اقتدار مهربانانه» برای پدری خوب بوده است. یافته ها حاکی از انتظار از پدران برای مشارکت همه جانبه و بسیار فعال در امر فرزندپروری است که فراهم کردن زمینه لازم برای کسب دانش و مهارت های لازم توسط پدران را ضروری می نماید.

استان گلستان به علت وجود اقوام متعدد، دارای بار فرهنگیِ غنی می باشد. زنان کارآفرین ترکمن، از طریق تولید هنرشان مانند بافت پارچه های دستباف، تولید فرش، دوخت سوزن دوزی، ساخت زیورآلات سنتی و دست ساز در کشورهایی از جمله چین، ترکیه، آلمان، ایتالیا در نمایشگاه ها شرکت کرده و همین حضور گسترده و مداوم، منجر به تغییر بخش مهمی از پوشاک آنها شده است. هدف از این پژوهش یافتن پاسخ به این پرسش است که از منظر نشانه شناسی فرهنگی، بازنمایی فرهنگ «خود» و فرهنگ «دیگری» در نظام پوشاک زنان ترکمن چگونه است؟ روش پژوهش کیفی توصیفی- تحلیلی است و در تجزیه اطلاعات از رویکرد نشانه-شناسی یوری لوتمان استفاده شده است. نظام نشانه ای تلاش دارد تا با تحلیل خود و دیگری عناصر تغییرپذیری و اصلاح زندگی از عشیره ای به شهرنشینی را در دنیای مدرن بررسی و مطالعه نماید. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد می باشد که تحولات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی، به عنوان محرک اصلی جریان تحولات پوشاک در بین ترکمن ها نقش بسیار موثری را ایفا نموده است. داد و ستد، تکنولوژی، شبکه های اجتماعی و گسترش شهرنشینی از عوامل مهم قدرت فرهنگی هستند. که منجر به ایجاد زمینه ورود «دیگری فرهنگی» و بسترساز تحول فرهنگی بوده و در نهایت باعث تغییر رمزگان های فرهنگ اقوام گشته و به تبع آن نظام پوشاک را نیز متحول کرده است. در نهایت طبقه فرادست نسبت به طبقه فرودست تغییر از درون را به علت تغییر سبک زندگی راحتتر پذیرفته اند.

این پژوهش با رویکرد تفسیرگرایانه به واکاوی چالش های هویتی خانواده درحال گذار ایرانی و ارائه راهکارهای قرآنی می پردازد. با انجام مصاحبه های اکتشافی برمبنای نمونه گیری هدفمند و اصل اشباع نظری با 50 زن جوان شهر قم، و بهره گیری از تکنیک تحلیل گفتمان چالشهای خانواده در حال گذار شناسایی و بر مبنای تکنیک تحلیل محتوای کیفی استقرایی راه کارهای قرآنی ارائه شده است. چارچوب مفهومی در بخش اول جامعه شناسی تفسیری با تاکید بر نظریه هویت اجتماعی تاجفل و ترنر، و در بخش دوم تفاسیر قران کریم بوده است. طبق یافته ها ؛ خانواده "درحال گذار" در تقابل خانواده سنتی و مدرن در ساختار و روابط اعضا، کارکردها و حل مسائل خانواده دارای چالشهای هویتی چون کشاکش بین فردگرایی و جمع گرایی، پدرسالاری و مادرسالاری، و سنت و تجدد است. در مواجه با این چالشها خانواده قرآنی دارای به عنوان الگوی مطلوب شامل اصولی چون؛ عدالت جنسیتی، کرامت انسانی و محوریت دین، تناسب حق و تکلیف، استقلال اقتصادی زنان، تکریم نقش های خانوادگی و اصالت جمع در عین اصالت فرد، سکون و مودت و حفظ کیان خانواده است. این اصول در ساختار و روابط اعضای خانواده، کارکردها و پیشگیری از مسائل خانواده رابطه ای دوسویه و درهم تنیده دارند؛ بنحوی که رعایت آن ها در ساختار و روابط اعضا به تحقق مطلوب کارکردها و به تبع آن به پیشگیری از مسائل خانواده منجر می شود.

این پژوهش با هدف تعیین "عوامل جامعه شناختی مرتبط با نشاط اجتماعی زنان در شهر اسلام آباد غرب" با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. حجم نمونه تعداد 384 نفر تعیین گردید و نمونه ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده های پژوهش از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. میانگین نشاط اجتماعی زنان 2/84 (از دامنه 1 تا 5) بود. یافته های تحلیل دو متغیری نشان داد بین نشاط اجتماعی زنان با متغیرهای رضایت از زندگی، امید به آینده، اعتماد اجتماعی، دینداری، احساس امنیت، احساس عدالت اجتماعی و احساس بیگانگی اجتماعی با 95 درصد اطمینان رابطه معنی داری وجود داشته است. همچنین نشاط اجتماعی زنان بر حسب متغیرهای وضعیت اشتغال، سن، وضعیت تأهل و میزان تحصیلات متفاوت بوده است (0/05 < P). یافته های تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان داد متغیرهای دینداری، احساس عدالت اجتماعی، احساس بیگانگی اجتماعی، احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در معادله رگرسیون باقی مانده اند و به ترتیب بیشترین تأثیر را بر نشاط اجتماعی زنان داشته اند. این متغیرها توانسته اند 37 درصد واریانس نشاط اجتماعی زنان را تبیین کنند (0/05 < P). نتایج نشان داد نشاط اجتماعی زنان مزتبط با یک متغیر خاص نیست، بلکه معلول عوامل مختلفی از جمله عوامل فردی و اجتماعی است و در فرایند رابطه فرد با اجتماع شکل می گیرد.

نظریه داده بنیاد یا گراندد تئوری، یک روش تحقیق کیفی است که به منظور نظریه پردازی پیرامون پدیده مورد مطالعه استفاده می شود. هدف نظریه پردازی زمینه بنیان، تولید نظریه است نه توصیف صرف پدیده. از سویی بازاریابی اجتماعی رهیافتی است که ضمن بهره گیری از ادبیات بازاریابی تجاری، با هدف ایجاد تغییر در رفتارهای انسانی پا به عرصه مطالعات اجتماعی گذاشته است. هدف مقاله حاضر آن است که ضمن معرفی بازاریابی اجتماعی به عنوان رهیافتی مؤثر در تغییر رفتار انسانی با کاربست نظریه داده بنیاد، آن را به عنوان ابزاری ارزشمند در مسیر تحقق اهداف سیاستگذارانه معطوف به تغییر رفتار (بدحجابی) معرفی نماید. پژوهش حاضر از نوع مطالعات مروری و کتابخانه ای است که در نهایت با استناد بر نتایج پژوهش ها و ادبیات موضوعی بازاریابی اجتماعی و حجاب می-توان اذعان داشت که با بهره مندی از استراتژی های بازاریابی اجتماعی و تاثیرگذاری بر نگرش و ذهنیت شهروندان، می توان تغییر باور و نگرش شهروندان نسبت به بدحجابی را موجب شد. ازاین رو لزوم توجه روزافزون مدیران ارشد سازمان ها به نقش حیاتی و بی بدیل بازاریابی اجتماعی ضرورت دارد.

هویت دارای ابعاد مختلفی است که رشد همه جانبه و متعادل آن، توجه لازم و کافی به همه ساحت های تربیت را می طلبد. در این پژوهش، مؤلفه های هویت بانوی مسلمان ایرانی در بیانات آیه الله خامنه ای از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲ به روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت و داده ها در شش مضمون سازمان دهنده، برگرفته از ساحت های شش گانه تربیت در سند تحول بنیادین، دسته بندی شد و سپس کار تحلیل آغاز گردید. بر اساس یافته های پژوهش مؤلفه هایی از هویت بانوی مسلمان ایرانی در اولویت توجه رهبر معظم انقلاب قرار گرفته اند که ذیل دو ساحت اعتقادی، عبادی، اخلاقی و ساحت اجتماعی، سیاسی دسته بندی شده اند و مؤلفه های هویتی مندرج در ساحت زیستی - بدنی در اولویت آخر قرار گرفته اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که این تفاوت در توجه به مؤلفه ها ناشی از اهمیت محوری ساحت اعتقادی، عبادی، اخلاقی در کنار ساحت اجتماعی است. وجه تمایز دیدگاه رهبری با اندیشمندان مؤلف مبانی نظری سند تحول بنیادین در برجسته تر دانستن ساحت اجتماعی هم تراز با ساحت اعتقادی است.

لایحه حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ حجاب و عفاف به منظور پاسداری از ارزش های اجتماعی و با هدف مشارکت حاکمیت و مردم در حفظ سلامت جامعه، به ویژه ترویج حجاب، تدوین شده است . بنا به اهمیت موضوع لایحه و همچنین حساسیت آحاد جامعه نسبت به کم وکیف وضع سیاست در حوزه حجاب، تدقیق محتوا و سیاست های مندرج در لایحه پیشنهادی، ضروری می نماید. فارغ از ایرادات و ابهامات فقهی حقوقی که توسط نخبگان علمی به لایحه عفاف و حجاب وارد است؛ نوع مواجهه مردم که ممکن است آگاهی کامل بر این لایحه نداشته باشند، مهم است؛ زیرا برای اجرای یک قانون حمایت فرهنگی و توافق اجتماعی نیاز است. تحلیل داده های پژوهش که باروش تحلیل مضمون کلان داده های تولید شده توسط کاربران شبکه های اجتماعی توئیتر، اینستاگرام و تلگرام صورت گرفته، بیانگر این امر است که برخی کاربران، لایحه حجاب و عفاف را باکرامت انسانی و عدالت اجتماعی در تضاد دانسته و یکی از ابهامات پرتکرار در میان آنان، بحث عدم شرعی بودن قراردادن مجازات برای بی حجابی است. برخی به عدم دخالت اکثریت مردم در تدوین لایحه اشاره و با بیان درآمدزایی دولت به وسیله جریمه های نقدی در لایحه، آن را سوءاستفاده دولت از حق حاکمیتی خود می دانند. عده ای نوع کشف جرم در لایحه را با حریم خصوصی افراد در تناقض دانسته، آن را غیرمشروع می دانند. بعضی معتقدند اجرای لایحه حجاب، منجر به دوقطبی سازی در جامعه شده و در نهایت عده ای ایرادات شکلی به لایحه وارد کرده اند که در این مقاله به نقد، تحلیل و بررسی فقهی و حقوقی موارد فوق پرداخته شده است.

هدف این پژوهش تعیین مولفه های اثرگذاری شبکه های اجتماعی بر کارکردهای تربیتی خانواده به منظور طراحی مدل بود. نوع پژوهش کیفی، با شیوه داده بنیاد و روش جمع آوری اطلاعات مطالعه اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه ساختارمند بود. جامعهآماری شامل متخصصان پلیس فتا و اساتید دانشگاههای کرمانشاه و نمونه گیری هدفمند و به صورت گلوله برفی انجام گردید. تحلیل داده ها با روش تحلیل مقایسه مداوم کوربین و اشتراوس انجام گرفت. نتایج تحلیل داده ها شامل شش مولفه کلی بود که در قالب مدل پارادایمی شامل: شرایط علّی(توجه به کارکردهای تربیتی خانواده متاثر از شبکه های اجتماعی)، شرایط زمینه ای(ارتقای سواد رسانه ای) ، شرایط مداخله گر(ساختارهای فرهنگی- اجتماعی و دینی حاکم بر جامعه ایرانی)، مولفه محوری(فرصت ها و تهدید های شبکه های اجتماعی)، راهبردها(راهبردهای درون سازمانی پلیس، راهبردهای پیشگیری مشارکتی با دیگرسازمانها و نهادها( برون سازمانی)) وپیامدها(ارتقا سطح کارکردهای تربیتی خانواده در سطح فردی و جامعه) میباشد. نتایج این پژوهش نشان داد که باتوجه به تاثیرگذاری شبکه های اجتماعی، ارتقای سواد رسانه ای ، توجه به ساختارهای فرهنگی- اجتماعی و دینی جامعه ایرانی و ارائه راهبردهای چندگانه منجربه تقویت و ارتقا سطح کارکردهای تربیتی خانواده در سطح فردی و جامعه می گردد.

مبلغانِ پروتستان، در قرن نوزدهم، نقش بازیگران اصلی جنبشِ مدرنِ غیردولتی را در جهان بازی نمودند. میسیونرهای آمریکایی، با هدف بشارت مسیحیت جدید، عازم ایران شدند و با مشاهده توده زنان بی سواد به آموزش آنها روی آوردند. این پژوهش، با بهره گیری از چارچوب نظری بوردیو به تحلیل تعامل میدانهای آموزشی، جنسیتی و مذهبی می پردازد و درپی پاسخ به این پرسش است که نقش میسیونرها در فرآیند آموزش زنان و در تقاطع آن با میدان های جنسیتی و مذهبی چه بود؟ هدف اصلی درک سرمایه های فرهنگی و عادت واره های زنان میسیونر در تغییر یا مقاومت در برابر ساختار جامعه ایرانی است. این پژوهش با روش تحلیلی و با تکیه بر متون تاریخی، اسناد ماموریت تبلیغی و گزارش های میسیونری، درپی پر کردن خلا مطالعاتی در تحلیل همپوشانی میدان های مزبور است. یافته ها نشان می دهد که مدارس میسیونری با معرفی برنامه های جدید به تسریع آموزش زنان کمک نمود اما در تلاش برای تحمیل سرمایه نمادین مذهبی (پروتستانیسم) و عادت واره های غربی با مخالفت ساختارهای سنتی و دینی مواجه شد و نشان می دهد موفقیت میسیونرها در آموزش تنها زمانی که با آموزه های فرهنگی و دینی جامعه ایرانی سازگار بود. پایدار ماند

هدف مقاله حاضر ساخت و اعتبارسنجی الگوی رفاه ذهنی خانواده بود. روش تحقیق ترکیبی، شامل دو مرحله کیفی و کمّی بود. جامعه آماری در مرحله کیفی شامل خبرگان در حوزه ی خانواده و رفاه اجتماعی شهر تهران در سال1401 و در مرحله کمّی شامل اساتید جامعه شناسی خانواده دانشگاه های شهر تهران در سال 1402 بود. حجم نمونه در مرحله کیفی 15 نفر تا رسیدن به اشباع نظری به روش گلوله برفی و در مرحله کمّی 100 نفر به روش تصادفی در دسترس بود. برای گردآوری داده های بخش کیفی از مصاحبه نیمه ساختاریافته و برای بخش کمّی از پرسشنامه ی محقق ساخته استفاده شد. جهت سنجش اعتبار پرسشنامه بخش کیفی از اعتبار درونی و برای سنجش پایایی از پایایی بازآزمون و جهت سنجش اعتبار پرسشنامه بخش کمّی از اعتبار محتوایی و سازه ای و برای پایایی از آلفای کرون باخ استفاده شد. برای تحلیل داده های کیفی از روش «تحلیل مضمون» و برای تحلیل داده های کمّی از «تحلیل عاملی اکتشافی» استفاده شد. یافته ها در بخش کیفی از بین236 کد اولیه، 70 کد طبقه بندی شده، 14 مضمون فرعی و 4 مضمون اصلی برای رفاه ذهنی شامل: 1- احساس نشاط و شادی فردی 2- احساس نشاط و شادی جمعی 3- کیفیت زندگی ذهنی فردی 4- کیفیت زندگی ذهنی جمعی شناسایی و الگوی مورد نظر طراحی شد. در بخش کمّی نیز اعتبار سازه ای و عامل بندی گویه های عوامل شناسایی شده با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی انجام و در نهایت الگوی رفاه ذهنی خانواده اعتبارسنجی و تایید شد.