مدیریت در دانشگاه اسلامی

هدف: استادان معارف اسلامی در شرایط کنونی که جامعه با چالشهای فرهنگی و تغییرات ارزشی مواجه است، نقشی حیاتی در تقویت باورهای دینی و ارتقای اخلاق حرفه ای ایفا می کنند. هدف این پژوهش، شناسایی مؤلفه های شایستگی استادان معارف اسلامی بود. روش: روش پژوهش حاضر، کیفی و از نوع تحلیل مضمون بود. برای دستیابی به هدف تحقیق، ابتدا ادبیات موجود، شامل بر تعاریف، نظریه ها و مدلها مطالعه شد. سپس با بهره گیری از این مطالعات و تنظیم پروتکل مصاحبه، با 20 نفر از اساتید برجسته معارف اسلامی، مصاحبه عمیق صورت گرفت و سپس داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون، کدگذاری شد. پس از برگزاری مصاحبه ها و پیاده سازی متون، از میان 51 مفهوم، 15 مضمون پایه استخراج شد. در مرحله بعد با دسته بندی کدهای اولیه، پنج مضمون سازمان دهنده به دست آمد. نتیجه گیری: مؤلفه های شایستگی استادان معارف اسلامی معارف اسلامی در پنج دسته شایستگی های اعتقادی و انگیزشی، شایستگی های ارتباطی، شایستگی های فرهنگی و تبلیغی و شایستگی های مدیریت آموزشی و شایستگی های تدریسی و علمی شناسایی شد.

هد ف: توجه به خانواده و مسائل آن در ارتباط با ساختار دانشگاه، همواره از سیاستهای مهم و ابلاغی بالادستی نظام بوده است. امروزه با توجه به ایجاد مشکلات جمعیتی ناشی از حرکت جمعیت به سوی سالمندی و مشکلات اجتماعی مرتبط با آن در آینده، در سازمانهای دولتی به این امر مهم توجه بیشتری می شود. پژوهش حاضر با شناخت موانع و مشکلات موجود، به منظور ارائه راهکارهای موجود در این زمینه و برای اینکه دانشگاه بتواند دوستدار خانواده تلقی شود، انجام شده است. روش: روش اجرای این پژوهش، کیفی و روش تحلیل داده ها، تحلیل مضمون بوده است. به این منظور، سه گروه کانونی با اساتید و کارشناسان اجرا و درکنار آن مصاحبه هایی نیمه عمیق نیز با دانشجویان انجام شد. بعد از استخراج مضامین اصلی و فرعی و مفاهیم مرتبط با آن، نمودارهای مرتبط با این مضامین با نرم افزار مکس کیودا نسخه 2020 طراحی شدند. یافته ها: موانع و چالشهایی جدّی در شش حوزه وجود دارند که باید مورد بازنگری و برنامه ریزی فرهنگی قرار گیرند؛ این شش حوزه عبارتند از: موانع در ساختارهای قانونی(محتوا و اجرا)، برنامه ریزی نادرست(بدون توجه به نیازها و توزیع نادرست خدمات)، کمبود بودجه و امکانات، ناکارامدی نهادی، اشکالات نگرشی و اشکالات عملکردی. نتیجه گیری: پیشنهاد می شود در برنامه ریزی های دانشگاهی و گروهی، به خانواده توجه جدّی شود؛ بودجه های مرتبط به برنامه ریزی در خصوص خانواده، جداگانه تخصیص یابد و نگرشهای منفی نسبت به تأهل و مسائل خانواده در ارتباط با کار تصحیح شوند.

عوامل مختلفی ازجمله ضعف نظارت، عدم شفافیت، و وجود فرهنگ های نادرست و غیرمنطقی و همچنین رفتارهای نادرست و تصمیم گیری های غلط مدیران است که اهمیت تحلیل ویژگی های رفتاری این دسته از مدیران را حائز اهمیت می کند. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سؤال است که مدیران مفسد و فسادزا از چه ویژگی های رفتاری برخوردار هستند؟. بر این مبنا، در پژوهش حاضر با تکیه بر روش پژوهش کیفی، از روش اسنادی استفاده شده است که در این روش نامه های امام علی علیه السلام به معاویه در کتاب شریف نهج البلاغه به عنوان منبع استخراج داده ها موردمطالعه قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که در مرحله نخست، 53 ویژگی رفتاری شناسایی شدند که پس از ترکیب و تلخیص و طبقه بندی مضامین اکتشافی، درنهایت چهار مؤلفه« فرافکنی در رفتار، نقض حدود در رفتار، اعتبار سازی جعلی و عبرت ناپذیری»، به عنوان ویژگی های رفتاری مدیران فسادزا معرفی شدند. نتایج پژوهش بیان داشت، مدیرانی که در معرض این ویژگی ها قرار دارند، معمولاً قواعد اخلاقی و حرفه ای را به راحتی نادیده می گیرند و از موقعیت های خود برای منافع شخصی بهره برداری می کنند، و برای مقابله مؤثر با فساد و پیشگیری از آن در سازمان ها، لازم است علاوه بر تقویت نظارت، شفافیت و آموزش های اخلاقی برای مدیران، رویکردی جامع تر در ارزیابی ویژگی های رفتاری مدیران اتخاذ شود.

در جهانی که پیچیدگی ها و پویایی های محیطی بر سازمانها احاطه یافته اند، برخورداری آمادگی لازم برای انعطاف پذیری در برابر این محیط و اجرای تغییرات راهبردی، امری ضروری است. همچنین، با توجه به تغییرات و تنوع مدلهای ارائه ارزش در نظام دانشگاهی جمهوری اسلامی ایران، تأمین و توسعه منابع مالی به عنوان چالشی اساسی برای مؤسسات آموزش عالی از جمله دانشگاه امام صادق(ع) مطرح شده است. هدف: این مقاله به توسعه الگوی چهاربعدی آمادگی سازمانی برای تغییر در راستای درآمدزایی دانشگاهی پرداخته است. هدف تحقیق، شناسایی عوامل و مؤلفه هایی بود که به تقویت آمادگی دانشگاه برای تغییرات راهبردی، به ویژه در حوزه درآمدزایی کمک می کنند. روش: این مطالعه با استفاده از روش تحلیل مضمون و انجام مصاحبه های عمیق با 17 نفر از خبرگان دانشگاهی انجام شده است. یافته ها و نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان می دهد که آمادگی سازمانی برای تغییرات راهبردی در دانشگاه به چهار بعد کلیدی وابسته است: مدیریت سازمان، ظرفیتها و زیرساختها، موجودیتهای وظیفه ای و محیط. در بُعد مدیریت سازمانی، نقش رهبری قوی و حمایت مدیران، به ویژه رئیس دانشگاه و شوراهای تصمیم گیر، برجسته است. در بعد ظرفیتها و زیرساختها، تأکید بر همسویی فعالیتهای درآمدزایی با مأموریت اصلی دانشگاه و اهمیت وجود زیرساختهای مناسب برای حمایت از پروژه های درآمدزا شده است. بُعد موجودیتهای وظیفه ای به نقش کلیدی هیئت علمی، کارمندان و بازاریابی خدمات در تسهیل تغییرات پرداخته و در نهایت، بعد محیط به نقش فارغ التحصیلان و تعامل دانشگاه با صنایع و تأثیرات محیطی بر تغییرات اشاره دارد.

هدف: هدف تحقیق، شناسایی مؤلفه های مدیریت بهسازی منابع انسانی بر اساس آموزه های نهج البلاغه بود که با روش تحلیل محتوا استقرایی بر پایه تحلیل خطبه ها، نامه ها و حکمتهای نهج البلاغه بود. روش: روش تحلیل داده ها، کدگذاری سه مرحله ای، شامل کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی بود. در نهایت برای درک بیشتر نتایج، مدل نهایی تحقیق بر اساس الگوی کوربین و استراوس طراحی شد. یافته ها: یافته های تحقیق شامل 155 مفهوم، 42 مؤلفه و چهار بُعد بود. مؤلفه های شناسایی شده، شامل بهسازی فنی، بهسازی رفتاری، بهسازی نگرشی و بهسازی ارتباطی بود. نتیجه گیری: بهسازی فنی و بهسازی رفتاری در دسته عوامل اصلی، بهسازی نگرشی در دسته عوامل میانجی و بهسازی ارتباطی در دسته عوامل زمینه ای قرار گرفتند. همچنین شخصیت پروری، تفکر انتقادی و آموزش چندجانبه، به عنوان راهبردها و اثربخشی سازمانی؛ محبوبیت سازمانی و انعطاف پذیری سازمانی نیز به عنوان پیامدهای آن شناسایی شدند.

هدف: تشکّلهای دانشجویی یکی از مهم ترین ارکان و بازو های تربیتی در دانشگاهها محسوب می شوند. هدف از انجام این پژوهش، شناسایی پیشرانهای ایفای نقش مؤثر این تشکّلها در امر تربیت دینی دانشگاهها بود که مسئله ای ارزشمند و مهم است و یافته های آن در مقام سیاستگذاری و اجرا نیز به کار خواهد آمد. روش: پژوهش حاضر از روش شناسی آمیخته بهره گرفته است. در مرحله کیفی به شناسایی مؤلفه ها از طریق مصاحبه های اکتشافی با خبرگان، انجام مطالعات کتابخانه ای و بررسی اسناد پرداخته و آنها را با روش تحلیل مضمون طبقه بندی کرده است. سپس مؤلفه های شناسایی شده با استفاده از جلسه گروه کانونی متشکّل از استاد راهنمای تشکّلها، ادوار تشکیلاتی و فعالان تربیتی دانشجویی پالایش و تأیید شدند. به منظور شناسایی پیشرانها، از روش شناسی میک مک استفاده شد و از این طریق، مؤلفه ها بر اساس قدرت تأثیرگذاری و تأثیرپذیری طبقه بندی شدند. محدوده مورد مطالعه در این پژوهش، دانشگاه امام صادق انتخاب شد. یافته ها و نتایج: یافته های پژوهش نشان می دهد مؤلفه های برخورداری از نیروی انسانی توانمند و دغدغه مند، کار تشکیلاتی و جمع گرایانه، برخورداری از رویکرد حل مسئله، برخورداری از هویت جمعی مشترک، توجه به نیازهای عینی جامعه، وحدت گفتمانی، نگاه راهبردی عمل گرایانه، ارتقای جسارت انجام کارهای بزرگ، تلاشگری برای دستیابی به هدف، آرمان خواهی پیش برنده و انعطاف ساختاری، به عنوان متغیّرهای دووجهی، ظرفیت لازم را برای ایفای نقش مؤثر تشکّلهای دانشجویی در تربیت دینی دانشگاهها فراهم می سازند.

هدف: فکر و خیال، دو نیروی قدرتمند و ناملموس در وجود انسان اند که نقش بسیار مهمی در شکل دهی به واقعیتها، احساسات، رفتارها و در نهایت، سرنوشت ما ایفا می کنند. این دو توانایی ذهنی، نه تنها ابزاری برای درک و تفسیر جهان پیرامون اند، بلکه می توانند به عنوان موتور محرّکه ای برای خلاقیت، نوآوری، رشد شخصی و دستیابی به اهداف عمل کنند. قدرت فکر و خیال، ابزاری دو لبه است. افکار و تخیّلات منفی می توانند باعث افسردگی، اضطراب و ناامیدی شوند. پس ما مسئول استفاده درست و سازنده از این قدرت هستیم. بر اساس همین ضرورت، مقاله حاضر سعی داشت بر اساس تبیین آیه 31 سوره اسراء، جایگاه قدرت تفکر و تخیّل را روشن کند و بر اساس همین آیه، الگوی مدیریت ذهن را ارائه دهد. روش : شیوه پژوهش، کیفی و با رویکرد استقرایی بود. در ادامه برای اعتباریابی یافته های مستخرج، با الهام از شیوه تفسیر قرآن به قرآن، شواهدی از آیات دیگر قرآن آورده شد. یافته ها: رویکردهای «مدیریت با متضادها» و «توقف چرخه معیوب» در بخش اول و اصل «جایگزینی با امر مثبت مشابه قوی تر» در بخش دوم قابل استنباط بود. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن بود که افکار، قدرتی مشابه یا بیشتر از وقایع و حوادث تلخ یا شیرین برای آدمی داشته و از همین نظر، احساسات و رفتار آدمی را مدیریت می کنند. از همین رو، مدیریت ذهن با ذهن، اصل اولیه در مدیریت افکار است و دو رویکرد مدیریت مثبت و مدیریت تقابلی، در این زمینه قابل توجه بوده است.