پژوهشنامه مدیریت تحول

عوامل متنوعی در شکست کسب وکارهای نوآفرین فناورانه (استارتاپ) با نرخ شکست بسیار بالا در مراحل مختلف زندگی دخیل اند. هدف اصلی این پژوهش مشارکت نظری در کاهش نرخ شکست با ارائه یک مدل چرخه عمر مناسب برای بررسی رفتار، اقدامات و تصمیمات نوآفرین است که به روش فراترکیب با الگوی هفت مرحله ای سندلوسکی و باروسو انجام شد. محققین در مرحله جستجوی نظام مند، با بررسی طیف وسیعی از منابع پایگاه های داده و ژورنال های مختلف داخلی و خارجی بین سال های 1980 تا 2024 ، 160 مقاله و منبع مرتبط را شناسایی نمودند و با استفاده از برنامه CASP، 33 مقاله و منبع کاملاً مناسب برای تحلیل انتخاب شدند. با تحلیل مضمون مراحل چرخه عمر در مدل های مختلف، کدها و مضامین لازم برای مقوله بندی و طرح ریزی مدل تلفیقی به دست آمد و شبکه مضامین حاصله با کمک نرم افزار مکس کیودا ترسیم گردید. برای بررسی روایی درونی و پایایی درونی مقوله بندی ها از ارزیابی شش تن از خبرگان و شاخص کاپای کوهن استفاده شد. مقدار این شاخص در روایی برابر 671/0 و برای پایایی 635/0 محاسبه شد که رقم قابل قبولی است. خبرگان به روش گلوله برفی انتخاب و درنهایت یک مدل رفتارمحور حاصل شد که شامل 6 مقوله تِم فراگیر بوده و ذیل آن ها 14 مقوله تِم سازمان دهنده قرار دارد. مؤلفه های ساختارمند مدل بر اساس دو نظریه رفتارمحور منتخب در ادبیات، تبیین و با کمک خبرگان به تفکیک مراحل، تحلیل گردید که می تواند به عنوان ابزار تحلیلی برای درک بهتر مراحل تکاملی نوآفرین و شناسایی چالش های موجود در هر مرحله از چرخه عمر نوآفرین استفاده شود.

فرهنگ سازمانی نوآورانه زیرساخت و بستر لازم برای اجرای نوآوری سازمانی را فراهم می نماید. این پژوهش با هدف طراحی الگوی فرهنگ سازمانی مبتنی بر نوآوری در نظام اداری ایران با رویکرد آینده پژوهی انجام شده است.پژوهش از نظر هدف توسعه ای، از لحاظ نتیجه کاربردی و از منظر جمع آوری اطلاعات به روش آمیخته می باشد.جامعه آماری شامل اساتید و خبرگان نظام اداری آشنا به حوزه رفتار سازمانی و فرهنگ می باشند که به روش نمونه گیری غیراحتمالی و به صورت هدفمند انتخاب شدند.در این پژوهش،داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شده و این فرایند تا رسیدن به مرحله اشباع نظری ادامه یافته است.تجزیه و تحلیل دادههای کیفی با استفاده از روش تحلیل تم انجام گرفت.برای محاسبه پایایی بازآزمون،از میان مصاحبههای صورت گرفته،سه مصاحبه انتخاب شد و در یک بازه زمانی ده روزه، دو بار کدگذاری شدند.نتایج پژوهش منجر به ارائه الگوی جدید در حوزه فرهنگ سازمانی نوآورانه گردید،که شامل عوامل قابل مشاهده(رهبری استراتژیک نوآوری، منابع سازمانی، مدیریت دانش، توسعه و توانمندسازی، مدیریت ایده ها، ارتباطات، ساختار سازمانی)؛شالوده های زیر بنایی(ارزشها و نگرشها)؛روندهای تاثیر گذار(اقتصادی، فناوری، اجتماعی، زیست محیطی، سازمانی و سیاسی) و پیامدهای فرهنگ نوآورانه(سازمانی و اجتماعی) در نظام اداری ایران می باشد. در مرحله کمی، برای بررسی و اعتبارسنجی عوامل شناسایی شده، از روش دلفی کلاسیک استفاده شد. دادههای گردآوری شده در این مرحله با استفاده از روشهای آماری نظیر ضریب هماهنگی کندال، معیارهای گرایش به مرکز و پراکندگی تحلیل شدند.نتایج پژوهش می تواند برای مدیریت فرهنگ سازمانی نوآورانه در نظام اداری ایران مفید بوده و زمینه مناسبی برای تقویت فرایندهای نظام اداری ایجاد نماید.

زیست بوم بازار برق را می توان محیطی دانست که بازیگران مختلف صنعت برق تبادلات مالی عمده ای را با یکدیگر دارند. علاوه بر تعاملات اقتصادی و مالی، این بازیگران به انحا مختلفی به هم آفرینی ارزش در حوزه های مختلف سیاسی-قانونی، اجتماعی-زیست محیطی و فنی دارند. در این پژوهش پس از مروری بر ادبیات موضوع، بازیگران و دامنه های بازیگری زیست بوم بازار برق ایران شناسایی شد؛ سپس نقشه های شناختی تعاملات بازیگران ترسیم شد و با وزندهی به حوزه های هم آفرینی ارزش، نقشه شناختی تجمیعی این تعاملات بدست آمد. با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته پیشران های تکاملی این زیست بوم شامل سیاست گذاری تشویقی با تأکید بر بهره وری انرژی، خصوصی سازی و اصلاح فرایندهای گردش مالی و نقدینگی، ناترازی در تولید و مصرف برق، تسهیلگری در تعاملات کلان، توسعه سازوکارهای بازار برق و سرانجام تحریم ها و محدودیت ها شناسایی شد. با اعمال تاثیر این پیشران ها بر گره های گراف نقشه شناختی تجمیعی و تحلیل حساسیت آن با استفاده از روش ارزش پایدار ماتریس، نقشه شناختی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل حساسیت مدل ریاضی بدست آمده از زیست بوم صنعت برق ایران نشان می دهد، ناترازی در تولید و مصرف برق که یک پیشران مرکزگرا است بیشترین تاثیر را در انقباض زیست بوم و توسعه سازوکارهای بازار برق که یک پیشران مرکزگریز است، بیشترین تاثیر را در پویایی زیست بوم خواهدداشت. در پایان راهکارهایی برای بهبود شرایط زیست بوم با تغییر در این دو پیشران اساسی داده شده است.

این پژوهش با هدف طراحی و تبیین الگوی جامع جهت بسط مفهومی کوچینگ تیم سازى در شرکت هاى نوپا و دانش بنیان به انجام رسید. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی، از لحاظ رویکرد، اکتشافی و از لحاظ نحوه تجزیه و تحلیل داده ها، آمیخته (کیفی-کمّی) است. در فاز کیفی پژوهش، گروهی از خبرگان شامل اساتید دانشگاهی، مدیران ارشد شرکت های نوپا و دانش بنیان و مشاورین مجرب منابع انسانی به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شدند. در این فاز با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، 12 نفر از خبرگان انتخاب شدند. ابزار اصلی جمع آوری داده ها در فاز کیفی پژوهش، مصاحبه های عمیق و نیمه ساختار یافته با خبرگان بود. در فاز کیفی پژوهش، داده های حاصل از مصاحبه بر اساس روش تحلیل مضممون (تم) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در فاز کمّی نیز، 108 نفر از مدیران به عنوان جامعه در نظر گرفته شدند. روایی و پایایی این پرسشنامه به روش های مختلف مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. در فاز کمّی تحقیق، جهت انجام تجزیه و تحلیل های توصیفی و استنباطی، از نرم افزارهای SPSS و اسمارت PLS استفاده شد. سرانجام، نتایج پژوهش منجر به طراحی الگوی جامع جهت بسط مفهومی کوچینگ تیم سازى در شرکت هاى نوپا و دانش بنیان در قالب 6 مضمون اصلی و 21 مضمون فرعی شد. بر اساس الگوی بدست آمده، عوامل سازمانی و عوامل محیطی به عنوان محرک های اصلی بر عوامل راهبردی و ارتقادهنده کوچینگ تیم سازی تأثیر گذاشته و این عوامل نیز منجر به تحقق کوچینگ تیم سازی می شوند و در نهایت یکسری پیامدهای فردی و سازمانی حاصل خواهد شد.

هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل شایستگی های مورد نیاز منتور، در فرآیند رشد استارت آپ است. نوع تحقیق بر اساس هدف پژوهش، کاربردی و بر اساس نحوه تحلیل داده ها، روش مطالعه موردی چندگانه است. سطح تحلیل پژوهش، استارت آپ ها و کسب و کارهای مستقر در شتاب دهنده ها و مراکز رشد خراسان رضوی هستند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند متجانس، 25 کسب و کار، مورد تحلیل عمیق اکتشافی قرار گرفتند و با 34 متخصص و خبره این حوزه در مجموعه های منتخب، مصاحبه عمیق، انجام پذیرفت واشباع نظری حاصل شد. ابزار تحقیق مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که اعتبار آن از طریق اعتبار درونی بر پایه گزینش نمونه های مناسب و قابلیت اعتماد، از طریق هدایت دقیق جریان مصاحبه و طراحی سؤالات مناسب برای گردآوری اطلاعات تضمین شد. بر اساس رویکرد تحلیل محتوا و از طریق فرایند کدگذاری 3 مرحله ای، در مرحله کدگذاری باز، 96 مفهوم از مصاحبه ها و مبانی نظری استخراج شد و پس از بررسی دقیق تر و اتصال بین مفاهیم، 30 مضمون و 6 بعد به دست آمد. بر اساس مدل رشد فرآیند استارت آپ طراحی شده، در مرحله ایده پردازی و کشت ایده، 6 شایستگی منتور منجر به مدل کسب وکار مطلوب با 3 ویژگی می شود و به منظور تبدیل مدل کسب و کار مطلوب به ایجاد کسب وکار و ورود رقابتی، 7 شایستگی منتور در مرحله راه اندازی و رشد اولیه و پایدار به عنوان شایستگی های تعدیل گر، نقش آفرینی می کنند.

این پژوهش با هدف طراحی و تبیین مدل بومی بلوغ سازمانی در شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران انجام شده است. با توجه به خلأ چارچوب های بومی در صنعت هوانوردی کشور، از روش نظریه پردازی داده بنیاد و رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) بهره گیری شد. در مرحله کیفی، از طریق مصاحبه با ۲۰ نفر از خبرگان و تحلیل مقایسه ای، ۱۱۴ کد مفهومی شناسایی و در قالب پنج مقوله علی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردی و پیامدی طبقه بندی شدند. در مرحله کمی، با استفاده از مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM)، روابط علی بین مؤلفه ها تحلیل گردید. نتایج نشان داد که هر سه دسته عوامل علی، زمینه ای و ساختاری، نقشی مؤثر در تبیین راهبردهای سازمانی دارند. همچنین راهبردهای طراحی شده، تأثیر مستقیمی بر پیامدهای مورد انتظار از جمله تعهد سازمانی، یادگیری سازمانی، مزیت رقابتی، تعالی عملکرد و کارآفرینی دارند. مدل ارائه شده می تواند به عنوان ابزار ارزیابی و توسعه بلوغ در سازمان های خدماتی حساس، به ویژه در حوزه هوانوردی، مورد استفاده قرار گیرد و بستری برای ارتقاء بهره وری، انطباق با استانداردهای بین المللی و توسعه پایدار فراهم آورد.

طبقه بندی روش های نیازسنجی آینده گرا به افراد برای انتخاب روش مناسب و هوشمندانه تر عمل کردن، کمک می کند. طبقه بندی صورت گرفته در این مقاله از نوع عملیاتی است که با روش کیفی گروه های کانونی انجام شده است. روش گروه های کانونی مجازی نیز برای تحلیل و طبقه بندی روش های نیازسنجی آینده گرا استفاده شده است که در آن نظر افراد را نسبت به «روش ها» نمایان می کند. این گروه کانونی شامل 7 نفر از خبرگان حوزه های آموزشی و پژوهشی، سیاست گذاری علم و فناوری، توسعه فناوری و آینده پژوهی است که برای مشخص نمودن افراد از نمونه گیری هدفمند استفاده شده است. در مرحله اول این پژوهش در گام نخست، گونه های ایده ال و پرکاربرد از روش های نیازسنجی آینده گرا از دل ادبیات منقح شده و در گام دوم سازه های مبنایی آن بازشناسی شده اند. با استفاده از گونه شناسی عملیاتی روش های نیازسنجی آینده گرا سازه های مبنایی جدیدی ارائه و گام سوم گونه شناسی جدیدی از روش های نیازسنجی آینده گرا ارائه شده است. «نه» روش نیازسنجی آینده گرا باتوجه به سازه های مبنای طبقه بندی شده اند. سازه های مبنایی شامل «قابلیت ها» و «ماهیت روش ها» است. در این طبقه بندی رویکرد آینده محور نیازسنجی برجسته شده است. این رویکرد نه تنها به عنوان حوزه ای کمک کننده به آگاه سازی سیاست گذاران آموزشی، پژوهشی و توسعه فناوری است، بلکه به عنوان تحول قابلیتی و روش شناختی در روش های نیازسنجی مطرح است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اکثر روش های مرسوم و متداول آینده محور به شناسایی موضوعات و مسائل کمک می کنند و تعدادی از این روش ها دارای قابلیت اولویت بندی آینده محور هستند. همچنین به لحاظ ماهیت نیز بیشتر کیفی هستند.

امروزه مهاجرت نخبگان یکی از مسئله های کشور ایران است. از این رو، هدف این مطالعه، بررسی روابط روحیه کارآفرینی، عملکرد تحصیلی و گرایش به مهاجرت در بین دانشجویان با رویکرد معادلات ساختاری استفاده از روش توصیفی - همبستگی است. پرسشنامه های آنلاین از طریق دانشجویان دانشگاه فردوسی و علوم پزشکی مشهد طی دو ماه (مهر و آبان 1400) جمع آوری شد. یافته های پژوهش نشان داد که از بین ابعاد روحیه کارآفرینی، بعد توفیق طلبی بیشترین نمره و بعد ریسک پذیری کمترین نمره را کسب نموده است. نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن نیز نشان داد که رابطه ای مثبت با شدت 0.378 بین دو متغیر کیفیت زندگی تحصیلی و گرایش به مهاجرت وجود دارد و هر چه کیفیت زندگی تحصیلی دانشجویان بالاتر باشد، گرایش آنان به مهاجرت نیز افزایش می یابد. نتایج رویکرد معادلات ساختاری گویای این بود که روحیه کارآفرینی با ضریب استاندارد 0.605 تأثیر مثبتی بر عملکرد تحصیلی دارد و دانشجویان با روحیه کارآفرینی قوی تر، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. روحیه کارآفرینی همچنین با ضریب 0.527 بر گرایش به مهاجرت تأثیر دارد و دانشجویان با روحیه کارآفرینی قوی تر، تمایل بیشتری به مهاجرت نشان می دهند. عملکرد تحصیلی نیز با ضریب 0.111 (با شدت کمتر از دو عامل قبلی) بر گرایش به مهاجرت اثرگذار است. بر اساس نتایج پیشنهاد می گردد که بکارگیری روحیه کارآفرینی در قالب ارتباط دانشگاه با صنعت و طرح های مرتبط با کارآفرینی دانشجویان دانشگاه فردوسی و علوم پزشکی مشهد؛ به گونه ای باشد تا بتواند در کاهش گرایش به مهاجرت آن ها نقش موثری داشته باشد.

هدف این پژوهش، مدل سازی فرهنگ سازمانی در بستر تحول دیجیتال در سازمان های دولتی است. روش پژوهش از نوع آمیخته (کیفی-کمی) است؛ به گونه ای که در بخش کیفی از روش فراترکیب و در بخش کمی از رویکرد مدل سازی ساختاری-تفسیری (ISM) استفاده شده است. بدین منظور، ابتدا با به کارگیری روش فراترکیب، ۱۸ مطالعه کیفی منتخب منتشرشده طی ده سال اخیر در حوزه فرهنگ سازمانی و تحول دیجیتال، به صورت نظام مند بررسی و تحلیل گردید. پس از سه مرحله غربالگری، ۲۸۴ کد اولیه استخراج و در نهایت ۱۶ مضمون کلیدی شناسایی شد. سپس، با بهره گیری از روش ISM و نظرات ۱۰ صاحب نظر، این ۱۶ عامل در قالب یک مدل شش سطحی ارائه گردید. نتایج مدل سازی نشان می دهد که "رهبری تحول" در بالاترین سطح و عوامل "مدیریت تحول"، "نیازهای دیجیتال"، "نیازهای حرفه ای سازمان" و "پیشرفت فناوری" در پایین ترین سطح (سطح ششم) قرار دارند. سایر عوامل شامل "فرهنگ نوآوری"، "فرهنگ ریسک پذیری (نوع اول)" و "فرهنگ چابک گرایی" (سطح دوم)؛ "فرهنگ همراستایی و هماهنگی"، "فرهنگ مراجع مداری" و "فرهنگ مشارکت و همکاری" (سطح سوم)؛ "توانمندسازی دیجیتال" و "پذیرش فناوری" (سطح چهارم)؛ و "مدیریت تغییر"، "پشتیبانی از فرآیند تغییر" و "فرهنگ ریسک پذیری (نوع دوم)" (سطح پنجم) می باشند. تحلیل میک مک نیز نشان داد که "توانمندسازی دیجیتال" و "پذیرش فناوری" نقش پیوندی و ارتباطی کلیدی در این مدل ایفا می کنند. یافته های این پژوهش، ضمن ارائه یک چارچوب ساختاریافته، بر اهمیت رویکردی جامع و یکپارچه در ایجاد فرهنگ سازمانی دیجیتال در سازمان های دولتی تأکید دارد.