۱.
فشارهای اجتماعی ناسالم از جمله مسائل مبتلابه انسان هستند که بر اعتقادات، رفتارها و تصمیم گیری های اخلاقی اثر گذار می باشند. نحوه مواجهه با این فشارها در منابع دینی و روایات مورد توجه قرار گرفته است که یکی از آنها ،روایات «المومن اصلب من الجبل» است. هدف این پژوهش بررسی فقه الحدیثی این متون و تعیین نقش آنها در الگوی مقاومت اخلاقی انسان در برابرفشارهای اجتماعی ناسالم می باشد. روش تحقیق،شامل دو بخش فقه الحدیث عام،جهت فهم عمومی حدیث و فق الحدیث پیشرفته جهت فهم پیشرفته و مقصود اصلی معصوم می باشد.یافته های پژوهش نشان می دهد که آفرینش انسان به گونه ای بوده که پایداری یا ناپایداری او بر دینداری با ویژگی نفوذپذیری و نفوذناپذیری او بستگی دارد.یعنی پایداری بر اعتقادات ، کاملا تابع شخصیت فرد می باشد: چنانچه فرد از لحاظ شخصیتی فردی نفوذپذیر و نرم و منعطف باشد، در برابر فشارها ناپایدار بوده و اگر شخصیتی نفوذناپذیر و مقاوم داشته باشد، می تواند در برابر فشارها پایدار و استوار باشد.بنابراین برای پایدار ماندن بر اعتقادات در برابر فشارهای اجتماعی ناسالم باید بر روی نفوذناپذیری شخصیت تاکید داشته و آن را تقویت نمود.
۲.
حدیث از عصر صدور تاکنون در فراز و نشیب های تاریخ، تحولاتی در سند و متن به خود دیده است. پدیده هایی همچون تصحیف ها، تقطیع ها، افتادگی ها، گزارش های متفاوت سند و متن در منابع و ... شناسایی هویت حدیث را دشوار کرده است. این واقعیت، ما را به ایجاد ساختاری برای بررسی زوایای مختلف حدیث وامی دارد تا بتوان در آن ساختار با توجه به مؤلفه های مختلف، هر حدیث را بهتر شناخت و از دیگر احادیث تمیز داد. مجموع این مؤلفه ها که شناخت بهتر هر حدیث را به همراه دارند «شناسنامه حدیث» می نامیم. در این پژوهش ساختاری در دو قالب کوتاه و توسعه یافته، مشتمل بر مؤلفه های عمومی و تخصصی، برای شناسنامه حدیث پیشنهاد شده و مؤلفه های عمومی حدیث با توجه به آسیب های حدیثی و نیز دقت در عوامل پذیرش و فهم درست حدیث به صورت توصیفی، گردآوری و تدوین شده است.
۳.
اعتبارسنجی روایات به روش متاخران بر پایه ی توثیقات خاص و عام استوار است. یکی از این توثیقات عمومی «افتاء و عمل به روایات راوی» یا به تعبیری «تلقی به قبول روایات راوی» است. هدف این نوشته بررسی دیدگاه آیت الله خویی و آیت الله شبیری پیرامون این توثیق عام به عنوان نشانه ای بر وثاقت راوی نزد مفتی است. این مقاله در صدد است از طریق مطالعه ی کتابخانه ای و با روش توصیفی-تحلیلی به نقش «افتاء» در ارزیابی «یاسین ضریر» و به تبع در فتوای فقهی بپردازد. یافته ی این پژوهش نشان می دهد مرحوم خویی افتای مطابق روایات را قرینه ی «اعتماد مفتی به روایات» و یا کاشف از «اعتماد مفتی به راوی» از باب اصالت وثاقت می داند نه «توثیق مفتی نسبت به راوی»، آقای شبیری با شروطی قرینیت افتا بر توثیق را پذیرفته و بر خلاف خویی و از همین راه به وثاقت «یاسین ضریر» نزد «کلینی»، «صدوق»، «طوسی» و ... معتقد شده و بر پایه حجیت خبر عدلین در موضوعات، حجیت اطمینان نوعی و حجیت مطلق ظن قوی در رجال از باب انسداد خود نیز یاسین ضریر را توثیق کرده است، فرجام دیدگاه های پیش گفته، ناهمسویی در برخی فروع بوده است از جمله: محدوده ی طواف، جریان استصحاب برای احراز عدم پرداخت دیون متیقن میت.
۴.
مقتل الحسین(ع)خوارزمی در زمره مقاتل تاریخی روایی قرن پنجم و ششم هجری است که به دلیل مذهب نویسنده، محتوای روایات عاشورایی و تأثیر بر کتب روایی دوران پس از خود قابل توجه است. بخشی از گزارشی که خوارزمی از نهضت حسینی نمایانده، برخاسته از روایات مقاتل متقدّم است و بخشی دیگر جزء متفرّدات عاشورایی وی محسوب می شود.در تحلیل متفرّدات وی که مسئله اصلی تحقیق پیش روست گاه،آشفتگی های متنی دیده می شود که باوقایع مسلّم تاریخی ناسازگار بوده، به گونه ای که اساس نقل دانشوران قرون بعدی به شمار می آید. لذا مقتل وی مخاطب را درموطن تأمل و تردید می افکند و حتی در برخی موارد، شیعه را متأثر از اعتقاداتی خاص معرفی می کند. این مقاله که با روش کتابخانه ای ورویکردی تحلیلی انتقادی سامان یافته، می کوشد تابا توجه به مقایسه با گزارش های منابع روایی تاریخی به برخی از متفرّدات عاشورایی آن بپردازد و نیز مطالب تاریخی وروایی آن را که عمده ترین مباحث مورد تردید و دقت در این مقتل است ارزیابی کند.ذکر فضیلت بی حد و حصر برای عاشورا، رخداد ولادت حضرت زهرا (س) و حسنین (ع) در عاشورا، تقویر سر امام حسین(ع)، گریختن دو پسر جعفر طیار از اردوگاه ابن زیاد، اصابت تیر سه شعبه به قلب امام از جمله متفردات عاشورایی خوارزمی است که محل تأمل و دقت است.
۵.
بازسازی کتب مفقود حدیثی شیعه، اگرچه با اتخاذ الگویی نظام مند، در اغلب موارد به محتوای یک اثر حدیثیِ مفقود منجر می شود، اما گاه به رغم پیاده سازی همه مراحل بازسازی، ممکن است ابهام در نقش تألیفی یا انتقالی مؤلِّف، یا ابهام در عنوان تألیف، تنقیب به اثر مفقودِ مدّنظر را ناتمام یا مجمل بگذارد. این دو معضل که از آنها با عنوانِ «اجمال در تعیین مؤلِّف» و «اجمال در تعیین مؤلًّف» یاد می شود، به طور همزمان در فرایندِ بازسازیِ کتاب الغیبه ابن سماعه، محدث مشهور نسل سوم واقفه، بروز می نماید. این امر در حالی است که ابتدائاً شرایطِ بازسازی غیبت نگاری او تماماً فراهم به نظر می رسد. زیرا اولاً أسانیدِ منتهی به او در باب مهدویت، با سلسله إسناد یکسان، و با بسامد قابل اعتنایی در مهم ترین کتب غیبت متقدم ثبت شده و ثانیاً در برخی موارد، طرق منتهی به او، با طریق یاد شده برای مکتوبات وی در فهرستین، یکسان است. اگر چه دو معضل یادشده، بخش عمده ای از بازسازی اثر مذکور را ناتمام می گذارد، اما با این همه، دقت در أسانید برجای مانده از ابن سماعه، فواید حدیثی و کلامی قابل اعتنایی را دربردارد.
۶.
مناجات شعبانیه از مهم ترین ادعیه شیعه است که محدث قمی در مفاتیح الجنان آن را تا حد امکان تصحیح و گزارش کرده است. اما گزارش وی از برخی خطاها در متن و ضبط حرکات برخی از کلمات مصون نمانده و نیازمند تصحیح مجدد و اصلاح خوانش کلمات است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی و بر پایه منابع کتابخانه ای، چند نمونه از این فرازها را که شواهد اطمینان بخشی برای اصلاح آن ها وجود دارد، شناسایی کرده است. این مقاله با کاربست فنون تصحیح انتقادی، از جمله بررسی و اعتبارسنجی مصادر کهن، مقایسه با ادعیه مشابه و توجه به قرائن ادبی و تاریخی مختلف در چارچوب ضوابط تصحیح قیاسی، موفق به اصلاح ده مورد از این تصحیفات و خطاهای خوانشی شده است. با اصلاح این موارد، راهبرد روشنی برای بازنگری ترجمه های موجود این فرازها، فرازهای دیگر این مناجات و سایر ادعیه ترسیم شده و می تواند در پژوهش های آتی مورد استفاده قرار گیرد.
۷.
راهبردهای کتمان؛ چون تقیه، توریه و عدم اذاعه در حدیث امامیه در نگاه اولیه با اصول همکاری زبانی که اولین بار گرایس مطرح کرد متعارض به نظر می آید. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی تلاش کرده تا با تبیین راهبردهای کتمان درحدیث امامیه، به نسبت آنها با اصول همکاری زبانی گرایس برسد. یافته های پژوهش نشان داد که سبک بیان خاص امامان در شرایط سخت، با تکیه بر راهبردهای کتمان در جهت اصول همکاری زبانی می باشد و با مخاطب سنجی و آگاهی بخشی به برخی اصول دیگر چون تخالف با عامه، کلی نگری معرفت دینی و قرائن کلامی، و با استفاده از تنش معنایی، مخاطب را به لایه های گفتمانی و عمیق تری از کلام هدایت کرده است؛ در نتیجه نقض ظاهری اصول گرایس، به شکست ارتباط، منجر نشده بلکه معانی تلویحی جدیدی ایجاد می کند که با عطف نظر به کارکرد اجتماعی زبان به مثابه مکانیسمی برای بقای جامعه شیعی عمل می کند. در این صورت، گزاره کارکرد معنای خود را همچنان حفظ کرده اما لازم است معنا در نیات، مقاصد و کارکردهای اجتماعی جستجو شود.
