۱.
موضوع این نوشته، لقبی ایرانی در عبارتی از سرود سریانی معروف به نام سرود مروارید است. این لقب که معادل لفظِ پساگریو در نوشته های مانویان به فارسی میانه است، معنایی نزدیک به «ولی عهد» دارد. در ادامه خلاصه ای از آرای بعضی محقّقان درباره کلمه سارویه ترجمه شده و رأی ایلیا گرشویچ درباره سابقه نام تخت جمشید نیز به فارسی نقل گردیده است.
۲.
نویسنده در نوشتار حاضر از چهل و دومین سلسله مقالات با عنوان نسخه خوانی، متن چند نسخه را بررسی کرده است. برخی عناوین این متن ها عبارت اند از
تاریخ فوت یک عالم
یک ضرب المثل عربی که نام طبرستان در آن آمده است
یادداشتی از باستانی راد درباره مستوفی
یادداشتی درباره قتل مرشد قلی خان توسط شاه عباس در شاهرود
وقتی بهترین دانش ها را به نانوا می دهی، اما حتی یک نان به تو نمی دهد
یادداشتی درباره طلاق ثریا
اشعار شبیب الاسد در ستایش امین السلطان
گزارش مغرضانه از امیرکبیر در یک منبع معاصر
ناصر خسرو در نفی معاد جسمانی گوید
داستان شهادت شهید ثانی توسط یک شاهد: قطب الدین نهروالی
۳.
کرمان در نیمه اول قرن ششم هجری شاهد رفت و آمد شاعران و ادبای زیادی از سرزمین های دور و نزدیک بود. یکی از کسانی که در دوران حکومت سلاجقه کرمان به این دیار سفر کرد، شمس الدین احمشاد غرنوی، واعظ و فقیه قرن ششم هجری است که عماد کاتب اصفهانی در کتاب مشهور خود خریدهالقصر و جریدهالعصر نام او را در ردیف شعرای هرات آورده و از گفتار او بر می آید که این شخص، از دانشمندان بزرگ و فضلای روزگار خود بوده است. خاقانی در یکی از قصاید خود، قاضی احمشاد را می ستاید و از او استمداد می جوید. سفر احمشاد غزنوی به کرمان پیش از 545 قمری بوده است. احمشاد در چکامه ای عربی، صدرالدین ابوالیُمن احمد کرمانی وزیر سلطان مغیث الدین محمد سلجوقی (حک .537-551 ق) را مدح می گوید که بخش هایی از آن در کتاب عماد اصفهانی نقل شده است. در مقاله حاضر به معرفی احمشاد غزنوی، صدر الدین ابوالیمن کرمانی و فرزندش امیرفخرالدین مسعود می پردازیم.
۴.
ناصرالدین شاه (1247-1313ق/1831-1896) چهارمین شاهِ سلسله قاجار در هندوستانِ متّحده (پیش از سال 1947) از محبوبیت برخوردار بود: شاهی تجدّدپسند که خواهان پیشرفت کشور است؛ در سفرهایش به اروپا مورد استقبالِ باشکوه شاهانِ اروپایی و ملکه انگلیس قرار گرفت؛ پس از برگشت از اروپا خطوطِ تلگراف و راه آهن ... را در کشورش راه اندازی کرد. با شنیدنِ خبرِ قتلِ ناصرالدین شاه، مردم هندوستان برایِ «شاه شهید» مجالس سوگواری برپا نمودند. مسافران/ زائرانِ هندوستانی که به ایران به زیارتِ حرم عبدالعظیم می رفتند، به مزارِ ناصرالدین شاه رفته و فاتحه می فرستادند. وقتی سه سفرنامه فرنگِ ناصرالدین شاه چاپ شد، به سرعت در هندوستان پُرخواننده شد و محبوبیت چند وجهی یافت: متنِ فارسیِ سفرنامه ها به شکل مصوّر بارها در هندوستان چاپ شد؛ در جایگاه فارسیِ معیاریِ معاصر در دبیرستان ها و دانشگاه هایِ هندوستان تدریس شد؛ برای رفعِ نیازِ دانش آموزان و دانشجویان واژه نامه فارسی اردو هم تدوین شد؛ بخشی هایی از سفرنامه اول به زبان اردو ترجمه شد.در این مقاله ابتدا به محبوبیتِ ناصرالدین شاه در هندوستانِ آن زمان اشاره شده است؛ سپس مشخصاتِ کاملِ برخی از نخستین چاپ هایِ سه سفرنامه فرنگِ ناصرالدین در هندوستان آورده شده است. در ادامه به گزیده هایِ این سفرنامه ها در کتاب هایِ درسیِ دبیرستان و دانشگاه هایِ هندوستان پرداخته شده است. در پایان مقاله، به کتابی به زبان اردو درباره مظفرالدین شاه در جایگاهِ شاه اصلاحگر و پسرِ ناصرالدین شاه پرداخته می شود.
۵.
این مقاله به تحلیل اندیشه های احمد فردید، از چهره های جنجالی فلسفه معاصر ایران می پردازد. فردید که خود را فیلسوف می خواند، با ابداع مفاهیمی منحصربه فرد مانند «غرب زدگی»، خوانشی خاص و تلفیقی از فلسفه مارتین هایدگر و عرفان ابن عربی ارائه داد. او با بهره گیری از دانش عمیق زبان شناسی و توانایی خارق العاده در ساخت اصطلاحات نو، گفتمانی پیچیده و ابهام آمیز آفرید که نیم قرن فضای فکری ایران را تحت تأثیر قرار داد. این مقاله با بررسی سیر زندگی فردید و تشکیل «حلقه فردیدی» و مفاهیم محوری اندیشه او مانند «حکمت اُنسی» و «علم اسمای تاریخی»، نشان می دهد که چگونه فردید با ترکیبی ناهمگون از نظام های معرفتی متفاوت، موضعی رادیکال علیه تمدن غرب و مدرنیته و علوم انسانی و دموکراسی و حقوق بشر اتخاذ کرد و با قضاوت های تند خود، اغلب فیلسوفان شرق و غرب را به «غرب زدگی» متهم نمود. در نهایت، مقاله با مقایسه ای اجمالی با طه عبدالرحمن متفکر مراکشی این نتیجه را پیش می کشد که فردید را باید «فیلسوف ضدفلسفه» دانست؛ اندیشمندی که اگرچه از هوش و استعداد زبانی کم نظیری برخوردار بود، اندیشه اش فاقد انسجام منطقی و عقلانیِ لازم برای تفکر فلسفی بود. این مقاله با کسب اجازه از مؤلف محترم به فارسی گردانیده شده است.
۶.
مؤلف در نوشتار حاضر به معرفی یکی از مهم ترین شخصیت های کتابگزار در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی یعنی محمد رمضانی می پردازد. نویسنده در این مقاله ضمن اشاره به زندگی حرفه ای او، می کوشد چگونگی شکل گیری کتابخانه شخصی محمد رمضانی و هدف بزرگی که در پس آن بوده است، یعنی راه اندازی یک کتابخانه عمومی بزرگ با نام کتابخانه حضرت ولی عصر (عج) در قم را تبیین کند. اشاره به ابعاد این کتابخانه و جایگاه و اهمیت آن در حفظ و نگهداری آثار چاپی و انتقال آن به نسل آینده از جمله مطالبی است که نویسنده در این مقاله بدان پرداخته است.
۷.
در این بخش از سلسله مباحث نظری در باب تاریخ ادبیات به مقاله «مفهوم تکامل در تاریخ ادبیات» اثر رنه ولک می پردازیم. او در این مقاله که آن را در اواخر دهه 1950 نوشته به مرور و بررسی آرایِ موجود در جهان غرب درباره مسئله تغییر و تحول در ادبیات و به ویژه مقوله تکامل و انواع آن پرداخته است. رنه ولک می پرسد هنر و به طور اخص ادبیات، چگونه در طی قرن ها تغییر می کند؟ آیا تغییر آثار ادبی به سمت کمال و رو به جلو است؟ آیا این تغییرات دوری هستند و از مراحلی چون تولد و بلوغ و مرگ می گذرند؟ آیا تغییرات آثار ادبی را براساس ویژگی های اقتصادی و اجتماعی می توان پیش بینی کرد؟ آیا این تغییرات تصادفی یا دلبخواهی هستند؟ او در این مقاله می کوشد با بررسی انتقادی آرای فیلسوفان و نظریه پردازانی چون ارسطو، شلگل، هگل، داروین، آلکساندر ورسلوفسکی، یان ماکاراوفسکی و بسیاری دیگر، به سؤال های فوق پاسخ دهد و درنهایت از انگاره خود که صرفاً مبتنی بر استقلال آثار ادبی است، سخن بگوید. ولک ادبیات را شیئی زیبایی شناختی می داند و سخن گفتن درباره ارزش ادبی و تاریخ ادبیات را جز با مصطلحات و مفاهیم مربوط به هنر و ادبیات جایز نمی داند.
۸.
این مقاله به بررسی ترجمه های قرن هفدهم از کتاب گلستان سعدی، شاعر نامدار ایرانی به زبان های اروپایی از جمله نسخه فرانسوی آندره دو ریه، ترجمه لاتین گئورک گِنتیوس و نسخه های آلمانی فریدریش اُخسنباخ و آدام اولئاریوس می پردازد. گلستان که مشتمل بر حکایات کوتاه اخلاق محور، سخنان حکمت آمیز، امثال و مضامین عرفانی است، نقش محوری در معرفی اندیشه ایرانی به مخاطب اروپایی در عصر اولیه مدرن ایفا کرده است و بعدها بر آثاری چون دیوان غربی شرقی گوته و نامه های ایرانی مونتسکیو تأثیری ژرف نهاد.
۹.
بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی همواره مورد توجه خاص سلاطین صفوی بود و مقامات دولتی و نظامی نیز به همین دلیل به آن توجه می کردند و اموال قابل توجهی را بر آن وقف کردند؛ از جمله قرآنی که ابوالقاسم بیگ ایواغلی شاملو از رجال دوره شاه عباس صفوی (حک. ۹۹۶- ۱۰۳۸ ق) در دهه اول رجب ۱۰۳۰ قمری بر آنجا وقف کرده بود. این قرآن پیش تر چند بار معرفی و حتی بخش هایی از آن منتشر شده است؛ اما در هیچ یک از آنها هویت نویسنده وقف نامه اش مشخص نشده است. این مقاله نشان می دهد وقف نامه این قرآن به انشاء و خط شیخ بهایی (د. ۱۰۳۰ق) عالم مشهور دوره صفوی است.
۱۰.
در کارنامه اردشیر بابکان دو قطعه نجومی آمده است که هر دو در روند داستان و رسیدن اردشیر به سلطنت مؤثرند و با نشان دادن اینکه او به حکم فلکی بر اردوان چیره شده است، مؤید مشروعیت حکومت او هستند. مترجم روسی کارنامه اردشیر ، الگا چوناکووا و همکارش شربانووسکی، براساس توصیف آسمان در این دو قطعه سعی کرده اند با معیارهای نجومی تاریخ دقیق تألیف قطعات مذکور و نیز تدوین نهایی متن کارنامه اردشیر را تعیین کنند. آنتونیو پانایینو در مقاله حاضر ضمن نقد این روش، نشان داده است که اطلاعات نجومی این دو قطعه برای تاریخ گذاری نجومی دقیق کافی نیست و محتوای آنها موضوعی رایج در نجوم احکامی و اختربینی آن دوران بوده است و با آنچه در کتب دورتیوس درباب بندگان گریخته از ارباب آمده همخوانی دارد.
۱۱.
اشعار حافظ به اعتبار دگرسانی های راه یافته در ضبط یا قرائت های مختلف و متفاوت از این اشعار و همچنین ابهامات و پیچیدگی های موجود در آنها همواره موجد تأویل های گوناگون و مختلف شده است. بیت «ماجرا کم کن و بازآ که مرا مردم چشم *** خرقه از سر بدرآورد و بشکرانه بسوخت» از پرماجراترین ابیات دیوان حافظ است که از دیرباز مورد توجّه ادیبان و شارحان دیوان حافظ بوده است و از دیدگاه های مختلف عرفانی و کلامی، استنباط ها و استنتاج های گوناگون از آن ارائه شده است.این نوشته بر آن است تا درحد توان و بضاعت، ابتدا به بیان و توضیح مختصر و مقنعی از جزئیات و سازه های بیت بپردازد و سپس گزارشی از تدقیق و شرح شارحان مختلف درباره این بیت ارائه می دهد که یکی از چند بیت بسیار بحث انگیز و معمّاگونه دیوان حافظ تلقی می شود؛ معمّایی که به نظر می رسد هنوز با وجود دقت نظرها و موشکافی هایی که در آن شده است، به اعتقاد بسیاری همچنان ناگشوده باقی مانده است. در پایان نگارنده کوشیده است معنایی صریح و روان برای این بیت ارائه دهد.
۱۲.
این شماره از «آینه های شکسته» به لحاظ محتوا در ادامه شماره نهم از این مجموعه قرار دارد که بر ترجمه هزاره نو متمرکزاند. بخش اول این مقاله به بررسی پنج مثال می پردازد که عبارت اند از: خروج 10: 26؛ دوم سموئیل 23: 20؛ اول پادشاهان 7: 23؛ ارمیا 9: 4؛ امثال 22: 11؛ در پرتو مقایسه با دیگر ترجمه ها از یک سو و مباحث زبان شناختی در متن مبدأ از سوی دیگر، به نظر می رسد هر اندازه که در ترجمه قدیم وفاداری به متن اصلی اهمیت دارد، هزاره نو به سمت یک ترجمه مفهومی و روان متمایل است.
در بخش دوم، معادل گذاری برای یک کنایه در مزامیر 147: 10 بررسی می شود. چنین می نماید که با وجود تحولات در ترجمه های فارسی، جای خالی قاموس های فنی (مانند گزنیوس) همچنان مشهود است.
۱۳.
این متن، ترجمه ای از فصل نخست کتاب من زاویه فلسفیه اثر زکی نجیب محمود ، فیلسوف مصری است که در سال ۱۹۸۲ منتشر شده است. اهمیت این تاریخ در این نکته نهفته است که این اثر در دوران دگرگونی فکری محمود نگاشته شده است؛ مقطعی که او به اعتراف خودش از تمرکز محض بر تجربه گرایی/پوزیتیویسم منطقی که در آثار اولیه اش مانند نحو فلسفه علمیه مشهود بود، فاصله می گیرد و مانند بسیاری از روشنفکران جهان عرب، در نتیجه دگرگونی های فکری پس از شکست های اعراب از اسراییل در پی دو جنگ ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ توجه خود را به میراث فکری عربی اسلامی معطوف می کند و با نگاهی انتقادی به مدرنیته و اندیشه فلسفی غرب می نگرد.
محمود در این متن، تحلیل جریان شناسانه خود از احیای حیات فلسفی در مصر را با ارجاع به ریشه رکود آغاز می کند. او منشأ ایستایی تفکر فلسفی در سرزمین های عربی را به تهافت الفلاسفه غزالی نسبت می دهد که از نگاه او درِ تفکر را برای بیش از هفت قرن بست. گشایش مجدد این باب، در میانه قرن نوزدهم ، نتیجه جنبشی فراگیر بود که بنیاد خود را بر دو اصل محوری عقل و آزادی قرار داد و این کوششی بود برای رهایی از یوغ جهل، خرافه، و تعلیقه نویسی بر متون پیشین و آغاز خردورزی با تکیه بر تجربه و استدلال صحیح منطقی.
این گزارش با تمرکز بر کوشش های فکری مصر پس از اوایل قرن بیستم، سه جریان عمده را به عنوان شواهد این رستاخیز معرفی می کند:
جنبش احیای میراث: تلاشی آکادمیک و متمرکز بر تحقیق علمی و نشر متون بنیادین فلسفه اسلامی (مانند آثار کندی، ابن سینا، ابن رشد و غزالی)؛
جنبش ترجمه: جریانی برای انتقال مکاتب فلسفی غرب به زبان عربی که در آن متون ارسطو و افلاطون تا دکارت، هیوم و راسل ترجمه شد؛
پیدایش نوشته های تخصصی و مکاتب فکری: با تأسیس دانشگاه ها و تخصصی شدن پژوهش های آکادمیک فلسفی و سر برآوردن فیلسوفانی مانند عبدالحمید صبره، زکریا ابراهیم، و یحیی هویدی.
محمود این فعالیت ها را کارآمدترین عامل برای بیداری عقل و تفکر انتقادی معرفی می کند و نتیجه می گیرد که رسالت نهایی فلسفه در این عصر، به سازگاری میان «آزادی و عقل» می انجامد.
۱۴.
در این یادداشت به بررسی غلطی ترجمه ای در دستنویس ترجمه تفسیر طبری به شماره 22396 محفوظ در کتابخانه آستان قدس رضوی (حدوداً کتابت قرن هفتم ق.) پرداخته ایم. در این نسخه، عبارت قرآنی «کشفنا عنهم» در آیه 50 سوره زخرف، به صورتِ نادرستِ «سنگ پشت کردیم ایشان را» ترجمه شده است. به نظر می رسد که کاتبِ نسخه فعل «کشفنا» را از لغتِ فارسیِ «کَشَف» (= لاک پشت، سنگ پشت) مشتق دانسته و به جای صورت صحیحی چون «ببردیم/برداشتیم از ایشان» که در نسخه های دیگر دیده می شود، صورتِ عجیب و نادرست مذکور را در ترجمه آورده است. این نمونه را می توان قیاس کرد با حکایات یا لطیفه هایی در باب خطاهای کاتبان و قاریان قرآن که به سبب نداشتن دانش کافی در زبان عربی، بر پایه شباهت لفظ یا املای برخی لغات و ترکیبات قرآنی با واژه های فارسی، دچار خطاهای عجیبی شده اند. دو نمونه بسیار مشهور این حکایات، یکی تغییر لفظ قرآنی «شَغَلَتنا» (= ما را بازداشت) به لفظ مهملِ «شَدُرُستنا» توسط کاتب یا قاری ای است که گفته قرآن غَلَط ندارد، پس لفظ « غَلَت » (هم آوایِ «غلط») در «شغلتنا» را «دُرُست» کرده و از همین حکایت، مثلِ «شدرستنا کردن» در معنای غلط کردن صحیحی به قصد تصحیح سائر شده است. دومی هم حکایت قاری یا کاتبی است که عبارت قرآنی «خر موسی» (= موسی ع افتاد) را به «خر عیسی» گردانده؛ زیرا فعل عربی «خرّ» (= افتاد) را نشناخته و آن را با نام آن چهارپا در فارسی خلط کرده و گفته پیامبری که خر داشت عیسی ع بود نه موسی ع ، پس لفظ آیه را نیز تغییر داده تا به خیال خود آن را درست کند. ترجمه غلطِ «سنگ پشت کردیم ایشان را» در دستنویس ترجمه تفسیر طبری نه تنها نمونه ای نویافته از پدیده «شدرستنا» در متون قرآنی است، بلکه شاهدی متقن است برای وجود این نوع خطاها در دستنویس های قرآنی مکتوب به دست کاتبان ایرانی. به عبارت دیگر، حکایت «شدرستنا کردنِ» آن کاتب یا قاری گرچه ممکن است اغراق آمیز باشد، اما به کلی دور از حقیقت نیست و این گونه خطاها در متونِ قرآنیِ نوشته شده به دست کاتبان ایرانی از قدیم وجود داشته است.
۱۵.
نوشتار حاضر ششمین مقاله از سلسله مقالات «اشعار تازه یاب شاعران دوره قاجار با استناد به نشریات آن دوره» با هدف بازیابی و انتشار متون تازه یاب است. در این شماره چند شعر نویافته از سه شاعر پیشگام در تحول شعر فارسی در اواخر دوره قاجار یعنی تقی رفعت، جعفر خامنه ای و شمس کسمایی در اختیار خوانندگان قرار می گیرد. منبع اصلی این پژوهش، نشریات اواخر دوره قاجار است. عرضه این اشعار نویافته، گامی مهم در تکمیل و تصحیح اسناد تاریخی مرتبط با شعر نوین فارسی به شمار می رود و ابعاد تازه ای از اندیشه این نوگرایان را روشن می کند، امکان پژوهش های دقیق تر را درباره سهم آنها در نوآوری های شعر فارسی در آن دوره فراهم می آورد.
۱۶.
انتشار ترجمه های مغلوط و نامطلوب در یک حوزه مطالعاتی، گذشته از این که موجب نشر و گسترش اطّلاعات نادرست و غیر دقیق در آن حوزه می شود، به تدریج سبب رواج برگردان های نااستوار و عیبناک می گردد و در نتیجه، سطح دقّت و صحّتِ مورد انتظار از متون ترجمه شده را نیز پایین می آورد. برایند این فرایند، فَساد مزاج علمی، و تباهیِ ذوق و سلیقهٔ مطالعاتی خوانندگانِ این ترجمه ها و انحراف معیارهای علمی آنان است. از این رو، نقد ترجمه های ضعیفِ آکنده از سهوها و خطاها کاری است بایسته و شایسته توجّه. در مقاله حاضر تعدادی از مقالات ترجمه و چاپ شده در کتاب کلان اندیشه های فلسفی ابن سینا (یادگارنامه دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی) که به قلم مترجمان مختلف برگردانده شده است، مورد نقد و بررسی قرار گرفته. اشتباه های خُرد و کلان در ترجمه عبارات، غلط های فاحش در خوانش و نگارش اسامی و اصطلاحات، جملات مبهم و نامفهوم و نثر نارسا و نااستوار، انواع خطاهای املایی و حروف نگاشتی و ویرایشی، از جمله ایرادات قابل مشاهده در این برگردان هاست. مبادرت به چاپ چنین ترجمه هایی، بدون ارزیابی دقیق و رفع نواقص و اشکالات آنها، نمودار مراتب ناآگاهی و سهل انگاری گردآورنده و مُشرِف و ناشر کتاب نامبرده است.
۱۷.
موضوع مقاله حاضر بررسی عنوانِ منسوب به ترجمه محمّدمهدی رضوی در دوره صفوی از کتاب اعتقادات شیخ صدوق است. مقاله نشان می دهد تعبیر «حاصل الترجمان» عنوان کتاب نیست، بلکه نشان دهنده آغاز ترجمه در متن است. با تحلیل کاربردهای مکررِ عبارات مشابه نظیر «ماحصل ترجمه» و «حاصل معنی»، نشان داده ایم که این عبارات نشان دهنده آغاز ترجمه و هم زمان نماینده روش ترجمه معنامحورِ مترجم است.
۱۸.
عادل عزازی در کتاب خود با عنوان طعون و شبهات الشیعه الإمامیه حول صحیح البخاری والرد علیها کوشیده است با نگارش زندگی نامه ای برای ابوجعفر ورّاق، شهرت و اعتبار او را به عنوان مؤلف کتاب شمائل البخاری به اثبات برساند. از جمله پیش فرض های بنیادین این پژوهش، تأکید بر پیروی متن زندگی نامه از قواعد ساختارمندی متون و ضرورت نقد آن بر اساس اصول نظریه ساختارگرایی ادبی است و هرگونه نارسایی در ساختار زندگی نامه، تأثیر مستقیم بر تصویر پردازی عزازی از شخصیت ابوجعفر دارد. اگرچه ضعف های ساختاری در ظاهر متن زندگی نامه ابوجعفر آشکار نیستند، اما با بهره گیری از رویکرد ساختارگرایی در نقد متون، می توان این کاستی ها را شناسایی و سپس درباره میزان موفقیت عزازی در اثبات شهرت ابوجعفر به داوری پرداخت. این مقاله، چارچوب نظری برای نقد ساختار زندگی نامه ابوجعفر است. نویسنده مقاله ضمن تبیین معانی ساختار و ساختارمندی در لغت و اصطلاح، خاستگاه ساختارمندی در ذهن و زبان بشری، پیشینه ساختارگرایی به مثابه یک رویکرد در نقد ساختار آثار ادبی، مبانی خاص خود در نقد ساختار زندگی نامه ابوجعفر را تشریح کرده است تا از این طریق، منطق نقد خود را در آسیب شناسی ساختار زندگی نامه ابوجعفر ورّاق در پژوهش های بعدی پایه ریزی نماید.
۱۹.
سیروس علی نژاد از روزنامه نگاران استخوان دار و بسیار آگاه از تاریخ تحولات فرهنگی معاصر ایران به همراه صفدر تقی زاده از مترجمان متفکر و صاحب نظر در ادبیات، در چند جلسه با نجف دریابندری به گفتگویی گرم و پر از گفتنی های جذاب نشسته اند. گاه حال وهوای مصاحبه رنگ حرف کشیدن از نجف دریابندری را به خود گرفته است و گاه هم مصاحبه گران در چهرهٔ محاجه گری بسیار زیرک، سخن را به چانه زنی کشانده اند. حاصل گفتگو البته بسیار خواندنی از آب درآمده است. از جزئیاتی که دریابندری درباره زندگی فرهنگی و سیاسی اش می گوید تا اظهارنظرهای او در باب ادبیات معاصر ایران و پیچ و خم ترجمه و قضاوت های صریح و بی تعارف او در خصوص شخصیت هایی چون سیدحسن تقی زاده، احمد شاملو، صادق هدایت، جلال آل احمد، ابراهیم گلستان، محمدعلی اسلامی ندوشن و .... .
این نوشتار، فیضی است که نصیب نویسنده مقاله شده است تااز منظر خواننده ای علاقه مند، حاصل تأملات خود را پس از خواندن مشتاقانه کتاب به قلم آورد و با خوانندگان در میان گذارد.
۲۰.
«دبیرستان البرز» نمونه شاخص یک واحد آموزشی تولیدمحور و مشارکت بنیان است. مدارک و شواهد رشد علمی این مرکز آموزشی به شکل مکتوب در دسترس پژوهشگران قرار دارد. معلمان و دانش آموزان این مدرسه سهم بزرگی در فرایند این تولیدات علمی و تخصصی داشته اند. خواندن نشریات دبیرستان البرز تهران ما را با تجربیات و نظرات یکی از خلاق ترین مدیران مدارس و دانشگاه های ایران آشنا می کند. خواندن این تجربیات گرانبها برای تمام کسانی که دغدغه آموزش و پرورش مطابق با استانداردهای علمی دارند، ضروری است. این مقاله، شامل معرفی 14 کتاب و نشریه است که مدیران و معلمان و دانش آموزان این مدرسه با مشارکت هم از سال 1323 تا 1353 شمسی فراهم آورده اند.
۲۱.
این نوشتار دربرگیرنده شناسایی چند بانوی کاتب مازندرانی از دوره صفویه و قاجاریه است؛ بانوانی چون آسیه دختر اسماعیل سیاه مازندرانی، زکیه دختر ملاصالح مازندرانی و ... .
۲۴.
برای احیای تکامل فکری در طول تاریخ، لغت نامه ها نقش بسزایی داشتند؛ ازاین رو از همان سده های نخستین لغت نامه های متعددی نگاشته شده است. شمار قابل توجهی از فرهنگ های عربی به فارسی نیز برای استفاده پژوهشگران و عمدتاً نوآموزان فارسی زبان تدوین شده اند. در این میان فرهنگنامه هایی منظوم برای حفظ و یادگیری آسان لغت نگاشته شده است که کهن ترین فرهنگنامه منظوم شناخته شده را ابونصر فراهی در سده هفتم به رشته تحریر درآورده است. متن منتشر شده در این مقاله نیز لغت نامه عربی به فارسی منظومی با نام قنیه الفتیان است که از نام سراینده اثر اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ اما با توجه به دوره کتابت نسخه ای از این اثر به پیش از قرن نهم بازمی گردد.
این متن مشتمل بر یک دیباجه منظوم و منظومه ای نونیه در 213 بیت است. در مقدمه درباره مؤلف، دوره تألیف و ویژگی های زبانی و کتابتی اثر گفتگو شده است.
۲۸.
در این نوشتار به بررسی میراث استاد موسی اسوار در ترجمه قصاید متنبی و عربیات سعدی به فارسی پرداخته شده است.
۲۹.
این مقاله به بررسی ترجمه موسی اسوار از مجموعه داستان غسان کنفانی نویسنده و روشنفکر مبارز فلسطینی با عنوان «تا هر وقت که برگردیم» اختصاص دارد.
