فضای گردشگری

بافت های تاریخی شهری نقش بسزایی در پیوند گذشته با حال و آینده ایفا کرده و ظرفیت قابل توجهی برای توسعه اقتصادی پایدار شهرها دارند. این بافت ها در معرض تهدیدات متعددی هستند و حفاظت و بازآفرینی آن ها ضروری است. در این میان، بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی جامع و گردشگری شهری به عنوان صنعتی پویا، نقش کلیدی در احیا و تقویت این بافت ها ایفا می کنند.پژوهش حاضر با هدف بررسی روابط آماری میان ابعاد بازآفرینی شهری (کالبدی، زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی) و شاخص های توسعه پایدار گردشگری در بافت تاریخی خرم آباد انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت تبیینی بوده و با روش تحقیق آمیخته، داده های مورد نیاز از طریق منابع اسنادی و پرسش نامه گردآوری شده اند. نمونه گیری به صورت تصادفی ساده انجام و داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شده اند. نتایج نشان دهنده وجود روابط مثبت، معنادار و نسبتاً قوی میان اغلب ابعاد بازآفرینی شهری و شاخص های توسعه پایدار گردشگری است که به ویژه همبستگی بالای ابعاد محیطی و کالبدی، اهمیت رویکردی یکپارچه و میان بخشی در بازآفرینی این بافت تاریخی را تأکید می کند.

گردشگری نقش مهمی در توسعه منطقه ای دارد. شناسایی و رتبه بندی مناطق مستعد گردشگری گامی اساسی در جهت توسعه پایدار است. شهرستان ملایر با داشتن موقعیت جغرافیایی و محیطی مناسب، جاذبه های طبیعی، انسانی و تاریخی ظرفیت فراوانی در گسترش صنعت گردشگری دارد. این پژوهش کاربردی با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به اولویت بندی و تعیین مناطق مستعد سرمایه گذاری با ریسک کمتر در این شهرستان پرداخت. اطلاعات مورد استفاده به دو صورت اسنادی و میدانی جمع آوری شد. معیارهای مورد استفاده در این تحقیق شامل سه معیار اصلی نیروی کار، دسترسی و توان منطقه بودند. جهت رتبه بندی منطقه از روش تلفیقی VIKOR-AHP استفاده شد؛ بدین صورت که منطقه مطالعاتی با تابع Thiessen در نرم افزار ArcGIS 9.3 به شش قسمت (پلیگون) تقسیم و با لحاظ کردن پارامترهای اقتصادی – اجتماعی، اولویت بندی جهت توسعه انجام شد. نتایج نشان داد، جنوب منطقه مورد مطالعه (A5) جهت توسعه تفرج متمرکز در اولویت قرار داشته و جنوب شرقی منطقه (A6) آخرین رتبه را در اولویت بندی دارد. A5 هم به لحاظ زیست محیطی و هم از نظر معیارهای اقتصادی– اجتماعی در شرایط بهینه قرار دارد و پیشنهاد می شود جهت سرمایه گذاری و توسعه گردشگری منطقه استفاده شود.

ماده تاریخ ها، به صورت کتیبه های شعری یا نثری که سال ساخت یا وقوع رویدادی را با محاسبه حروف ابجد بیان می کنند، از جلوه های هنری و ادبی معماری اسلامی ایرانی و بخشی از میراث ناملموس فرهنگی ایران و جهان اسلام به شمار می آیند. این عناصر، علاوه بر کارکرد مستندسازی، حامل لایه هایی از اطلاعات تاریخی، فرهنگی، هنری و مذهبی اند و از رهگذر زیبایی شناسی کلامی و نمادشناسی، پنجره ای به گذشته می گشایند. پیوند این ویژگی ها با تجربه زیسته گردشگری می تواند فراتر از مشاهده صرف بنا، به خلق تجربه ای غنی و چندبعدی منجر شود که بر جذابیت و ماندگاری خاطره سفر می افزاید. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات بین رشته ای در حوزه های ادبیات و گردشگری، کارکردهای ماده تاریخ در جذب گردشگران داخلی و خارجی را بررسی کرده است. نتایج نشان می دهد که ماده تاریخ از طریق تقویت هویت تاریخی، خلق روایت های داستانی و ایجاد جلوه های بصری منحصربه فرد، ظرفیت بالایی برای به کارگیری در بازاریابی فرهنگی و توسعه پایدار گردشگری فرهنگی دارد. بهره برداری مؤثر از این ظرفیت، مستلزم حفاظت فیزیکی کتیبه ها، ارائه تفسیر چندزبانه و گنجاندن آن ها در برنامه ریزی های گردشگری خلاق است.

برخورداری عادلانه و ایمن زنان از فضاهای عمومی، شاخص ای کلیدی در عدالت اجتماعی و توسعه شهری است. با این حال، مطالعات نشان می دهد زنان به دلیل احساس ناامنی، استفاده ای محدود و مشروط از این فضاها دارند. این امر نه تنها حق شهروندی آنان را تضعیف می کند، بلکه پویایی حیات اجتماعی شهرها را کاهش می دهد. این پژوهش با هدف تبیین کیفیت های کالبدی و محیطی مؤثر بر افزایش احساس امنیت و حضورپذیری زنان در فضاهای عمومی، محله فرهنگ در شهر توریستی رویان را به عنوان مطالعه موردی بررسی کرده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کاربردی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای (برای تدوین چارچوب نظری) و میدانی (شامل پرسشنامه های ساختاریافته از زنان ساکن و استفاده کننده، و نیز مشاهدات سیستماتیک) گردآوری و با نرم افزار SPSS و آزمون های آماری تحلیل شدند. یافته ها حاکی از آن است که از نگاه زنان پاسخ دهنده، کیفیت های محیطی در سه حوزه به طور معناداری بر احساس امنیت و تمایل به حضور آنان تأثیرگذار است. بر این اساس، راهکارهای عملی در سه سطح پیشنهاد شده است: طراحی و کالبد: ارتقای کیفیات فیزیکی فضا ؛ مدیریت و برنامه ریزی: بهبود نظارت و خدمات؛ فرهنگ سازی اجتماعی: ترویج نرم های اجتماعی شامل گرا. این راهکارها می توانند مبنای ایجاد فضاهای عمومی امن، جذاب و فراگیر برای زنان در شهر رویان و محیط های مشابه قرار گیرند.

مساجد به عنوان نمادین ترین فضاهای عمومی در فرهنگ اسلامی، همواره نقش محوری در شکل دهی به حیات اجتماعی و تعاملات جمعی ایفا کرده اند. این پژوهش با هدف تبیین مؤلفه های کیفیت کالبد بصری مؤثر بر حضورپذیری گردشگران، به تحلیل تطبیقی مساجد دوره صفوی اصفهان و مساجد معاصر تهران می پردازد. سوال اصلی پژوهش آن است که چه مؤلفه هایی از کیفیت کالبد بصری، بیشترین تأثیر را بر حضور پذیری گردشگران در محیط های اجتماع پذیر مساجد دارند، و این مؤلفه ها چگونه در مساجد صفوی اصفهان و معاصر تهران نمود یافته اند؟ در پاسخ به این سوال، ضمن مقایسه تطبیقی میان دو بستر تاریخ و معاصر، می تواند به درک عمیق تری از رابطه میان کیفیت ادراکی فضا و رفتارهای جمعی در مساجد منجر شده و نتیجه راهکارهایی برای ارتقاء طراحی مساجد آینده فراهم آورد. روش تحقیق، رویکردی آمیخته است. شاخص های فضایی شامل هم پیوندی، اتصال بصری، عمق توپولوژیک و خوانایی بصری مورد سنجش قرار گرفتند. یافته ها نشان داد مساجد صفوی به ویژه مسجد امام، از برتری چشمگیری در شاخص های کلیدی برخوردارند. مقادیر بالای هم پیوندی و اتصال بصری در مسجد امام، حاکی از یکپارچگی فضایی بالا و خوانایی محیط است. در مقابل، مساجد معاصر مانند مسجد قدس، با هم پیوندی پایین و عمق توپولوژیک بالا، فضایی گسسته ارائه می دهند. شناسایی دو الگوی طراحی متمایز در معماری اصیل از یافته های نوآورانه این پژوهش است: الگوی شکوه جمعی در مسجد امام با خوانایی بسیار بالا و الگوی تمرکز عرفانی در مسجد شیخ لطف الله با خوانایی پایین تر.

حکمت متعالیه به عنوان یکی از برجسته ترین نظام های فلسفی اسلامی، با ارائه مفاهیم عمیق هستی شناختی و انسان شناختی، چارچوب نظری مناسبی برای تحلیل انگیزه های گردشگری فراهم می آورد. این پژوهش با هدف تبیین نقش مبانی هستی شناختی فلسفه ملاصدرا در شکل دهی به انگیزه های سفر و با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانه ای داده ها انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که باور به اصالت وجود، انگیزه جستجو و مواجهه بی واسطه با وجود منحصر به فرد پدیده ها را در گردشگر فعال می کند؛ اعتقاد به وحدت وجود، انگیزه کشف وحدت در پس کثرت ظاهری و رسیدن به آرامش ناشی از زوال دوگانگی را تقویت می کند. همچنین باور به تشکیک طولی، انگیزه خوانش کتاب تکوین و تقرب به خدا از طریق مشاهده مخلوقات را ایجاد می کند و تشکیک عرضی، انگیزه تحسین تنوع و اصالت تشخّص موجودات هم مرتبه را روشن می سازد و در نهایت، اعتقاد به حرکت جوهری، انگیزه سفر به عنوان وسیله ای برای تحول و شدن و حرکت از قوه به فعل را در گردشگر متبلور می سازد. همچنین این مطالعه نشان می دهد که چارچوب فلسفی حکمت متعالیه، غایت نهایی سفر را به خودآگاهی و خداآگاهی منتهی کرده و زمینه را برای توسعه الگوهای نوین گردشگری معنوی در بستر فرهنگ ایرانی-اسلامی فراهم می سازد.

تحقیق حاضر به بررسی تأثیر نقش تعدیل گری سرمایه انسانی بر رابطه بین مدیریت دانش و پایداری شغلی در صنعت گردشگری پرداخته و با تمرکز بر بندهای 2 (ایجاد اشتغال مولد)، 3 (توسعه فرهنگ کارآفرینی)، 9 (تقویت سرمایه انسانی) و 11 (مشارکت بخش خصوصی و تعاونی در ایجاد اشتغال) از سیاست های کلی اشتغال ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری تدوین شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش گردآوری داده ها، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل مدیران و خبرگان صنعت گردشگری با شرایط داشتن حداقل مدرک کارشناسی در رشته های مدیریت، گردشگری و IT و حداقل 10 سال سابقه فعالیت در این صنعت است. از 190 نفر نمونه در دسترس، داده ها با استفاده از روش های کتابخانه ای و میدانی جمع آوری و مورد استفاده قرار گرفت. روایی و پایایی ابزار با روش اعتبار محتوا و آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS و PLS نسخه 3 انجام شد. نتایج نشان داد که بین ابعاد مدیریت دانش ساختاری، فرهنگی، انسانی و فناوری با پایداری شغلی رابطه معناداری وجود دارد. با این حال، سرمایه انسانی نقش تعدیل گر در رابطه بین مدیریت دانش ساختاری و پایداری شغلی را تأیید نکرد، اما در مدیریت دانش فرهنگی، انسانی و فناوری تأثیر معناداری داشت. یافته ها براهمیت تقویت سرمایه انسانی در بهبود پایداری شغلی و تحقق اهداف اشتغال تأکید می کنند.