ردپای نقش مایه های ساسانی (دوباله ها) در تزئینات قرآن چستربیتی
آرشیو
چکیده
بررسی پیشینه آرایه های به کار رفته در نقوش اسلامی اهمیت ویژه ای دارد، چون می تواند به استمرار و پیوستاری جریان هنری در دو دوره حکومتی در یک سرزمین بیانجامد. هم چنین پیگیری و شناخت الگوهای ترسیمی در طراحی نقوش دوره پسااسلامی ایران می تواند به شناخت الگوهای اولیه و ریشه آرایه های تزئینی هنر اسلامی منجر گردد. یکی از نخستین نمونه هایی که می تواند به شناخت بُن مایه های نقوش دوران اسلامی بیانجامد، نقوش به کار رفته در قرآن ابن بواب (محفوظ در موزه چستربیتی) است. شباهت میان نقوش قرآن ابن بواب با نقوش دوباله های ساسانی بسیار زیاد است. از دریچه ریخت و ترسیم، مشابهت های ترسیمی میان نقوش دوباله های ساسانی و نقوش به کار رفته در این قرآن چنان زیاد است که می تواند این نظریه را تقویت نماید که ابن بواب با پیشینه ایرانی خود و با آشنایی با هنر و فرهنگ ایران باستان، توانسته از آن در جهت خلق نوآورانه نقوش این قرآن بهره گیرد. این شباهت ها تا جایی است که می توان نقوش ساسانی را به عنوان سرمشق قدیمی تر برای ابن بواب به حساب آورد. این مقاله با هدف ریشه یابی نقوش در قرآن ابن بواب شکل گرفته و در این مسیر داده ها بر اساس تطبیق شکلی و بیان توصیفی تدوین یافته است. بر اساس بررسی هر دو نمونه و ره گیری ریختی و شکلی داده ها، می توان احتمال داد که نقوش دوباله های ساسانی الگوی نخستین در طراحی نقوش قرآن چستربیتی هستند. در هر دو دسته، شکل قرینه اشک مانند همراه با ریزپردازهای پرمانند، حالت بال را به نقوش داده و در مرکزیت دایره مرکزی، حالتی از پرواز ایجاد کرده است. ریخت هر دو دسته، حالت تجرید شده دوبالی است که پرها جمع شده و از دو طرف به سمت بالا، با قوسی نرم در انتهای حرکت بال ختم می گردد. در نتیجه، پس از مشاهده و مقایسه دو دسته، می توان این گمان را تقویت کرد که نقوش دوباله های ساسانی حکم پیش متن هایی را داشته اند که با الهام از آن، ابن بواب توانسته نمونه های نوآورانه ای خلق کند.The Influence of Sasanian Motifs (Double-Wing) on the Decorations of the Chester Beatty Quran
Examining the historical background of ornamental motifs used in Islamic art is of particular significance, as it can reveal the continuity and persistence of artistic traditions across two dynastic periods in the same land. Tracing and understanding the importance of pre-Islamic Iranian design patterns can lead to identifying the early models and origins of decorative elements in Islamic art. One of the earliest examples that can contribute to recognizing the foundational motifs of the Islamic period is the ornamentation found in the Qur’an of Ibn al-Bawwab (preserved in the Chester Beatty Library). The similarity between the motifs in Ibn al-Bawwāb’s Qur’an and Sasanian double-wing designs is striking. From a formal and stylistic perspective, the visual parallels between these Sasanian motifs and those employed in this Qur’an are so strong that they reinforce the theory that Ibn al-Bawwāb—drawing on his Iranian heritage and his familiarity with ancient Persian art and culture—incorporated these traditions creatively and innovatively in his designs. The resemblance is such that Sasanian motifs can be considered as the earlier prototypes influencing Ibn al-Bawwāb. This article aims to trace the origins of the decorative motifs in the Qur’an of Ibn al-Bawwāb. The study is based on formal comparison and descriptive analysis. The findings suggest that, after examining both sets of motifs and following their morphological and structural characteristics, it is highly probable that Sasanian double-wing motifs served as primary models in the design of the Chester Beatty Qur’an’s ornamentation. In both sets of motifs, a symmetrical teardrop-like form combined with fine feather-like details creates the impression of wings radiating from the center of a circular medallion. The morphology of both groups reflects an abstracted double-wing form in which the feathers are gathered and gently curve upward, ending in a soft arc. Thus, through observing and comparing the two categories of motifs, one may reasonably conclude that Sasanian double-wing patterns functioned as the underlying antecedents that inspired Ibn al-Bawwab in producing new and innovative designs.
تبلیغات
