تحلیل اثر مفهوم کهن الگوها بر شکل گیری هندسه و تناسبات کالبدی کلیساهای کاتولیک ها، مریم مقدس، مریم ننه و سرکیس مقدس در تبریز ایران
آرشیو
چکیده
هندسه به عنوان یکی از بنیادی ترین اصول در شکل گیری و سازمان دهی فضاهای معماری، جایگاهی ویژه در بناهای مذهبی و عبادتگاهی دارد. این عنصر نه تنها عامل نظم دهنده به ساختار کالبدی بناست، بلکه به مثابه زبانی نمادین، ارتباط میان انسان، فضا و امر قدسی را برقرار می سازد. در هر مکتب فکری و مذهبی، هندسه بر اساس نوع جهان بینی، مفاهیم هستی شناختی و الگوهای ذهنی آن مکتب شکل گرفته و تجلی عینی باورهای درونی را در کالبد بناها ممکن می سازد. در این میان، فضاهای عبادی در آیین مسیحیت، به ویژه کلیساها، به عنوان مکانی برای نیایش و تعالی روح، واجد نظم و هندسه ای خاص هستند که در خدمت معنا و کارکرد عبادی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر مفهوم « کهن الگوها» یا کهن الگوهای جمعی بر شکل گیری هندسه و تناسبات کالبدی کلیساهای تاریخی شهر تبریز انجام شده است. این کلیساها شامل کلیسای کاتولیک ها (عذرای توانا)، مریم مقدس، مریم ننه و سرکیس مقدس می باشند که هر یک نمونه ای شاخص از ترکیب هنر، اعتقاد و دانش معماری در بستر فرهنگی خاص خود هستند. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی است و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، تحلیل متون نظری مرتبط با کهن الگو و نمادگرایی در معماری مذهبی، و برداشت های میدانی از کالبد بناها استوار است. در این پژوهش، ابتدا ساختار هندسی و تناسبات کالبدی پلان ها، نماها و عناصر شاخص معماری این کلیساها بررسی شده و سپس ارتباط معنایی و نمادین آن ها با کهن الگوهای مفهومی همچون مرکزیت، محوریت، تقارن، نور و تعالی تحلیل گردیده است. یافته ها نشان می دهد که حضور کهن الگوها در ساختار هندسی کلیساها، نه تنها به نظم فضایی آن ها شکل داده، بلکه معنا و هویتی قدسی به کالبد معماری بخشیده است. در نتیجه، هندسه در معماری کلیساهای تبریز را می توان زبانی نمادین دانست که میان جهان مادی و معنوی پیوند برقرار کرده و بُعدی از تجربه روحانی را در قالب فرم و فضا متجلی می سازد .Analysis of the Influence of Archetypal Concepts on the Formation of Geometry and Spatial Proportions in the Churches of Tabriz (Catholic Church, St. Mary, St. Mary Naneh, and St. Sarkis)
Geometry, as one of the most fundamental principles in the formation and organization of architectural spaces, holds a distinguished position in religious and sacred buildings. This element not only serves as an ordering factor for the physical structure of architecture but also functions as a symbolic language that mediates the relationship between human beings, space, and the sacred. In every philosophical or religious school of thought, geometry is shaped according to its worldview, ontological concepts, and cognitive archetypes, thereby enabling the tangible manifestation of inner beliefs within architectural form. Within this context, worship spaces in Christianity—particularly churches—serve as loci of prayer and spiritual elevation, characterized by a specific order and geometry designed to reinforce their religious meaning and function. The present study aims to analyze the influence of the concept of archetypes, or collective archetypes, on the formation of geometry and spatial proportions in the historical churches of Tabriz. These include the Catholic Church (Azra-ye Tavana), St. Mary Church, Maryam Naneh Church, and St. Sarkis Church—each representing a distinctive synthesis of art, faith, and architectural knowledge within its unique cultural context. The research method is descriptive–analytical, based on a combination of library research, theoretical studies on archetypes and symbolism in sacred architecture, and field observations of the churches’ physical structures. The study first examines the geometric structures and spatial proportions of plans, façades, and key architectural elements of the selected churches, followed by an analysis of their semantic and symbolic relationships with conceptual archetypes such as centrality, axiality, symmetry, light, and transcendence. The findings indicate that the presence of archetypes within the geometric structure of the churches not only organizes their spatial order but also imbues the architectural form with sacred meaning and identity. Consequently, the geometry of the churches of Tabriz can be interpreted as a symbolic language that bridges the material and spiritual realms, embodying an aspect of the spiritual experience through form and space.
تبلیغات
