جریان شناسی شعرِ زنان پساهفتادی؛ با نگاهی به اشعار شاعران شاخص زن پانته آ صفایی و فاطمه سالاروند (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در همه ی ادوار شعر فارسی تا قبل از مشروطه یک جریان کلی شعر، با فضایی کاملا مردانه، حاکم بوده و طبعاً به اشعار شاعران زن نیز در تاریخ ادبیات ما بی توجهی شده است. با جنبش مشروطه و فعال شدن زنان و شروع مطالبه گری آنها، زنان در عرصه ی جامعه فعال تر شدند اما در ادبیات زنان تحول شاخصی که بتوان از آن به عنوان یک جریان ادبی یاد کرد، روی نداد. در این دوره، هرچند روشنفکران مدرنیست به مسائل زنان نیز توجه نشان دادند اما دغدغه و محور اندیشه ها یا فعالیت های سیاسی اجتماعی آنان نبود. نتایج همین فعالیت های اندک سیاسی اجتماعی از مشروطه تا اواخر پهلوی، در حوزه شعر زنان، را باید در ظهور چهره ها و نوابغ شعری همچون فروغ فرخزاد، سیمین بهبهانی، پروین دولت آبادی و... جستجو کرد. بعد از انقلاب اسلامی و درپی باز شدن فضای سیاسی و فرهنگی کشور، شعر زنان نیز تشخص ادبی پیدا کرد و به ویژه در دهه هفتاد و هشتاد با غلبه جریان اصلاحات گسترش یافت. قدرت گرفتن جریان اصلاحات در فضای سیاسی جامعه و بروز تحولات فرهنگی به دنبال آن، نقطه شروع و استمرار جریانی ادبی محسوب می شود که آن را «جریان شعر پساهفتادی» می نامیم. بانوان شاعر این جریان را نه می توان کاملا روشنفکر نامید و نه انقلابی، بلکه زنان شاعری هستند که به نوعی اعتدال ادبی اجتماعی رسیده اند؛ یعنی هم در حوزه جنبش زنان و مطالبات فمینیستی اشعار متعددی دارند و هم در نقد اجتماعی، عاشقانه و آیینی. این شاعران کوشیده اند، تا مستقل از نگاه و بیان مردانه ی مرسوم، لایه های حسی و عاطفی زن را بکاوند و درمعرض دید و داوری مخاطبان بگذارند.Trend Analysis of Post-1990s Women's Poetry with a Focus on Representative Female Poets Pantea Safaee and Fatemeh Salarvand
Throughout the history of Persian poetry prior to the Constitutional Revolution, the dominant literary current was thoroughly masculine in nature. The study and critical analysis of women’s poetry has, for the most part, remained neglected in literary historiography. With the Constitutional Movement and the simultaneous rise of women’s activism and their social demands, women began to play a more prominent role in society. Nevertheless, in the domain of poetry and literature, no significant stylistic transformation emerged that could be regarded as a lasting literary current. Although modernist intellectuals occasionally addressed women’s issues in their writings, such concerns were never at the core of their intellectual or socio-political agendas. Rather, they were often treated as secondary matters, instrumental to the broader objective of transforming Qajar absolutism into a constitutional order and implementing modernist ideals.During the Pahlavi period—often described as the height of women’s activism across political and social spheres—female participation encountered both progress and setbacks, with significant milestones such as the establishment of the Women’s Center during Reza Shah’s reign, and, later, the proliferation of women’s organizations and associations during the reign of Mohammad Reza Shah. The impact of these socio-political dynamics on women’s poetry is evident in the emergence of influential figures such as Forough Farrokhzad, Simin Behbahani, and Tahereh Saffarzadeh. Since the Pahlavi era is not the primary focus of this study, we refrain from detailed examination here, merely noting that most literary transformations of that period were one-dimensional, largely aligned with feminist discourse and characterized by a deliberate distancing from traditional Iranian cultural patterns, whether viewed positively or negatively.After the Islamic Revolution, and particularly with the socio-political opening of the 1990s and the Reform Movement, women’s poetry achieved a distinctive literary presence.
تبلیغات
