سنجش توانمندی هوش مصنوعی در بازآفرینی تجارب عرفانی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
پیشرفت چشمگیر هوش مصنوعی در حوزه پردازش زبان طبیعی، امکان تازه ای را برای تعامل با متون عرفانی فراهم کرده است. این در حالی است که عرفا در طول تاریخ، همواره تصریح کرده اند که کشف وشهود عرفانی، خاص گروهی است که مورد لطف حق واقع می شوند و درنتیجه، زبان خاص خود را دارد که از گستره فهم نااهلان خارج است. اخیراً هوش مصنوعی که فاقد هرگونه احساس و خودآگاهی است، این ادعا را به چالش کشیده است. در این پژوهش برای سنجش توانایی هوش مصنوعی در شبیه سازی تجارب عرفانی از روش توصیفی تجربی استفاده شده است. پس از مرور نظریات عرفا و اندیشمندان درباره تجربه عرفانی و هوش مصنوعی، دو متن عرفانی، یکی از بایزید بسطامی (نثر) و دیگری از مولوی (نظم)، به مدل زبانی ChatGPT ارائه شد تا شیوه بازآفرینی آن ها بررسی شود. نتایج نشان می دهد که هوش مصنوعی قادر است با شناسایی و بازتولید نمادها، استعارات، لحن و ساختار زبانی متون عرفانی، روایتی نزدیک به فضای تجربه عرفانی ارائه دهد. بااین حال، فقدان شهود و تجربه درونی، شبیه سازی آن را به سطح زبانی محدود می سازد و از ورود به قلمرو تجربه پدیداری ناتوان است. پژوهش حاضر نشان می دهد که اگرچه هوش مصنوعی تجربه عرفانی را به صورت درونی درنمی یابد، می تواند در بازنمایی ادبی و ایجاد پل میان سنت های عرفانی و ابزارهای نو، مفید واقع شود و ابزار قدرتمندی برای تحلیل، بازنمایی و آشنایی مخاطب معاصر با سنت های عرفانی باشد.Evaluating the Capability of Artificial Intelligence in Recreating Mystical Experiences
The remarkable advancement of artificial intelligence in the field of natural language processing has opened up new possibilities for engaging with mystical texts. This comes despite the long-standing assertion by mystics throughout the history of mysticism that mystical insight and unveiling are exclusive to those who are divinely favored, and that such experiences employ a unique language beyond the comprehension of outsiders. Recently, artificial intelligence, devoid of emotion and self-awareness, has challenged this claim. In this study, using a descriptive-experimental method, we assess AI’s ability to simulate mystical experiences. After reviewing the views of mystics and scholars on mystical experience and artificial intelligence, two mystical texts, one in prose by Bayazid Bastami and one in verse by Rumi, were presented to the ChatGPT language model to examine how they could be reinterpreted. The results show that AI is capable of identifying and reproducing the symbols, metaphors, tone, and linguistic structure of mystical texts, offering a narrative that closely mirrors the atmosphere of mystical experience. However, the absence of intuition and inner experience limits this simulation to the linguistic level. This study suggests that while AI does not internally comprehend mystical experience, it can be useful in literary representation and serve as a bridge between mystical traditions and modern tools, becoming a powerful means for analysis, representation, and introducing contemporary audiences to mystical traditions.
تبلیغات
