تأثیر رذائل اخلاقی بر معرفت اخلاقی از منظر قرآن کریم (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
انحراف در قضاوت های اخلاقی و وارونگی ارزش ها از مهم ترین چالش های معرفتی و رفتاری در حیات فردی و اجتماعی به شمار می آید. آموزه های قرآنی نشان می دهد که بخشی از این انحراف ها ریشه در رذائل اخلاقی دارد؛ رذائلی که با تغییر معیارهای سنجش، قوه تشخیص خوبی و بدی را دچار اختلال می سازند و بنیان معرفتی انسان را تحت تأثیر قرار می دهند. این پژوهش با هدف تبیین سازوکار اثرگذاری رذائل بر معرفت اخلاقی و تحلیل پیامدهای نظری و عملی آن، به مطالعه آیات قرآن کریم با رویکرد توصیفی-تحلیلی پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که بی اعتنایی به هشدارهای فطری و تکرار رفتارهای مغایر اصول اخلاقی، فرد را در مسیر توجیه گری قرار می دهد. استمرار این روند به جابه جایی معیارهای ارزشی و انسداد قوای ادراکی می انجامد؛ فرآیندی که نه تنها عقل عملی را در حوزه قضاوت های اخلاقی دچار انحراف می کند، بلکه بر عقل نظری و در ذیل آن بر معرفت الهی نیز تأثیر منفی می گذارد. در این میان، توبه علاوه بر زدودن آثار اخروی گناه، نقش مهمی در بازگرداندن هماهنگی میان معیارهای فطری و نظام ارزشی ایفا می نماید. در پایان پژوهش، مجموعه ای از توصیه های راهبردی در دو سطح فردی و اجتماعی ارائه شده است که با تکیه بر مبانی وحیانی، به پیشگیری از تحریف معرفت اخلاقی و تقویت بنیان های شناختی کمک می کند.The Impact of Moral Vices on Moral Knowledge from the Perspective of the Holy Qur’an
Distortions in moral judgment and the inversion of values constitute some of the most critical epistemic and behavioral challenges in individual and social life. Qur’anic teachings reveal that a significant part of such deviations originates in moral vices—dispositions that, by altering evaluative standards, disrupt the faculty of distinguishing between good and evil and undermine the epistemic foundations of human cognition. This study, employing a descriptive-analytical method, examines Qur’anic verses with the aim of elucidating the mechanisms through which vices affect moral knowledge and of analyzing their theoretical and practical consequences. The findings indicate that neglecting innate moral warnings and persisting in actions contrary to ethical principles place the individual on a path of rationalization. The continuation of this process results in the displacement of value standards and the impairment of cognitive faculties—a development that not only distorts practical reason in the sphere of moral judgments but also negatively influences theoretical reason and, consequently, knowledge of God. In this context, repentance, beyond removing the eschatological consequences of sin, plays a pivotal role in restoring harmony between innate criteria and the moral order. The study concludes with a set of strategic recommendations, at both individual and societal levels, grounded in revelatory principles, aimed at preventing the corruption of moral knowledge and strengthening its epistemic foundations.
تبلیغات
