شماره گذاری نوین و تحلیل یازده نقش برجسته ساسانی در محوطه «نقش رستم» (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (دانشگاه آزاد)
آرشیو
چکیده
محوطه «نقش رستم»، با دارا بودن بیشترین تعداد نقش برجسته های صخره ای از دوره ساسانی (۲۲۴- ۶۵۱م.)، یکی از مهم ترین مکان های آیینی-سلطنتی این دوره به شمار می آید. تنوع موضوعی نقش ها و تعدد شاهان ساسانی به تصویر درآمده در این محوطه، اهمیت آن را در مطالعات هنر و «ایدئولوژی» دوره ساسانی دو چندان کرده است. مطالعه دقیق نقش برجسته های این محوطه، حاکی از آن است که تقسیم بندی کلاسیک مبتنی بر هشت نقش برجسته دیگر نمی تواند جوابگوی پژوهش های پیش رو باشد. نتیجه مطالعات بر مبنای دو چهارچوب: میدانی و نظری و تحلیل داده ها براساس دو روش «رهیافت تاریخی» و «رهیافت باستان شناسی» نشان می دهد که یازده نقش برجسته کاملاً جداگانه در این محوطه حجاری شده اند.«نقش رستم I»: دیهیم ستانی «اردشیر پاپکان» (۲۲۴-۲۴۲ م.) به شکل سواره از مظهر «اهورامزدا»/ «نقش رستم II»: نقش برجسته «بهرام دوم» (۲۷۶-۲۹۳ م.) در کنار خاندان سلطنتی و سه تن از ساتراپ های حکومتی/ «نقش رستم III»: نقش برجسته شماره یک جنگ سواران «بهرام چهارم» (۳۸۸-۳۹۹ م.)/ «نقش رستم IV»: نقش برجسته جنگ سواران «هرمزد دوم» (۳۰۲-۳۰۹ م.)،«نقش رستم V»: نقش برجسته محو شده/ «نقش رستم VI»: نقش برجسته پیروزی «شاهپور یکم» (۲۴۲-۲۷۲ م.)؛«نقش رستم VII»: نقش برجسته نیم تنه «موبد کرتیر»/ «نقش رستم VIII»: نقش برجسته جنگ سواران «بهرام دوم»؛«نقش رستم IX»: نقش برجسته شماره دو جنگ سواران «بهرام چهارم»/ «نقش رستم X»: دیهیم ستانی «نرسه» از «بانوی سلطنتی»/«نقش رستم XI»: نقش برجسته نیمه تمام. بیشترین تعداد نقش برجسته های صخره ای به صورت متمرکز از دوره ساسانی و استحکاماتی برای حفظ و حراست آنان اثبات می کند محوطه «نقش رستم» به همراه محوطه های «نقش رجب»و شهر تاریخی «اصطخر» مهم ترین اماکن آیینی- سلطنتی ساسانیان در منطقه مذکور هستند؛ نقش برجسته های «نقش رستم»، برای القای مشروعیت زمینی و تقدس آسمانی شاهان ساسانی به شکل دیهیم ستانی و بازنمایی پیروزی های شکوهمند شاهان ساسانی در قالب صحنه های نبرد و جنگ سواران، همراه با حضور آنان در کنار اعضای خاندان سلطنتی، تجسمی تصویری از بازآفرینی ساختار پادشاهی و مشروعیت سلطنت در دوره ساسانی است.A New Classification and Analysis of the Eleven Sasanian Rock Reliefs at Naqsh-e Rostam
The site of Naqsh-e Rostam, containing the largest number of Sasanian (224–651 CE) rock reliefs, is regarded as one of the most significant ritual-royal centers of this period. The thematic diversity of the reliefs and the multiplicity of Sasanian kings represented in this complex have considerably enhanced its importance in the study of Sasanian art and ideology. A detailed examination of the reliefs indicates that the traditional classification based on eight known carvings is insufficient for contemporary research. The results of analyses conducted through both fieldwork and theoretical frameworks, employing historical and archaeological approaches, demonstrate that eleven distinct rock reliefs were carved at Naqsh-e Rostam: (I) the investiture of Ardashir I Papakan (224–242 CE) on horseback by Ahura Mazda; (II) the relief of Bahram II (276–293 CE) accompanied by the royal family and three satraps; (III) the first equestrian battle scene of Bahram IV (388–399 CE); (IV) the equestrian battle relief of Hormozd II (302–309 CE); (V) an eroded relief; (VI) the victory relief of Shapur I (242–272 CE); (VII) the bust relief of the high priest Kartir; (VIII) the equestrian battle relief of Bahram II; (IX) the second equestrian battle relief of Bahram IV; (X) the investiture of Narseh receiving the diadem from a royal lady; and (XI) an unfinished relief. The concentration of Sasanian rock reliefs, together with evidence of fortifications constructed for their preservation, confirms that Naqsh-e Rostam, along with Naqsh-e Rajab and the ancient city of Istakhr, represented the most important ritual-royal centers of the Sasanian realm in this region. The rock reliefs of Naqsh-e Rostam, through their investiture scenes symbolizing divine and earthly legitimacy and depictions of royal triumphs in battle and equestrian scenes alongside members of the royal family, serve as powerful visual manifestations of the reconstruction of kingship and the legitimization of royal authority during the Sasanian era.
تبلیغات
