تحلیل تأثیر سیاست های جمعیتی بر تحولات جمعیتی و اجتماعی: چالش ها و فرصت ها در تراز قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (دانشگاه آزاد)
آرشیو
چکیده
سیاست های جمعیتی در جمهوری اسلامی ایران همواره تحت تأثیر نگرش ها و تصمیم گیری های نخبگان سیاسی شکل گرفته اند و در نتیجه، دچار نوسانات و عدم ثبات در دوره های مختلف بوده اند. این ناهماهنگی ها در سیاست گذاری و اجرا، مانع از تدوین و پیاده سازی یک برنامه جامع، منسجم و بلندمدت در حوزه جمعیت شده است. مقاله حاضر با بهره گیری از چارچوب های نظری «نخبگان» و «نظام سیاسی»، به تحلیل تأثیر سیاست های جمعیتی پس از انقلاب اسلامی ایران بر ساختار جمعیت و تحولات اجتماعی کشور می پردازد. در این راستا، ضمن بررسی روند تغییرات در نرخ زاد و ولد، مهاجرت، ساختار سنی و جنسیتی و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن ها، تلاش شده تا چالش ها و فرصت های موجود در مسیر ارتقای تراز قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران تبیین شود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که سیاست های ناکارآمد و متغیر جمعیتی، در کنار تحولات اجتماعی-اقتصادی داخلی و فشارهای بین المللی، منجر به بروز مشکلاتی همچون پیری جمعیت، کاهش نیروی کار جوان، مهاجرت نخبگان، و نابرابری های منطقه ای شده است. از سوی دیگر، فرصت هایی مانند بهره برداری از جمعیت جوان، افزایش سرمایه انسانی و ظرفیت سازی اجتماعی برای نوآوری نیز قابل شناسایی اند. در پایان، مقاله پیشنهادهایی برای اصلاح سیاست های جمعیتی با تأکید بر رویکردهای علمی، داده محور و هم راستا با توسعه پایدار و تقویت قدرت ملی ارائه می دهد.Analyzing the Impact of Population Policies on Demographic and Social Developments: Challenges and Opportunities in the National Balance of Power of the Islamic Republic of Iran
Population policies in the Islamic Republic of Iran have consistently been influenced by the perspectives and decisions of political elites, leading to fluctuations and instability in different governmental periods. These inconsistencies in policymaking and implementation have hindered the formulation and execution of a comprehensive, cohesive, and long-term strategy in the population domain. This article, utilizing the theoretical frameworks of “Elites” and the “Political System,” analyzes the impact of post-revolutionary population policies on Iran’s demographic structure and social transformations. The study examines shifts in birth rates, migration trends, age and gender composition, and their broader socio-economic consequences to identify the challenges and opportunities related to enhancing Iran’s national power balance. The findings indicate that ineffective and fluctuating population strategies—alongside internal socio-economic transformations and external pressures—have led to several critical issues, such as population aging, reduction in the young labor force, brain drain, and regional inequalities. However, the article also identifies potential opportunities, including the strategic use of a young population, enhancement of human capital, and the promotion of innovation-driven social capacity. Ultimately, this research provides policy recommendations aimed at reforming population strategies through evidence-based and scientifically grounded approaches aligned with sustainable development objectives and the strengthening of national power. The article contributes to a deeper understanding of how demographic policy can serve as a lever for socio-political stability and long-term national development in the Islamic Republic of Iran.
تبلیغات
