بررسی فقهی - اقتصادی بازار پول در اقتصاد اسلامی با تأکید بر بازار بین بانکی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
بازار پول بازاری است که در آن، کسانی که دارای مازاد نقدینگی اند، منابع خودشان را با کسب سود، در اختیار کسانی قرار می دهند که دچار کمبود نقدینگی می باشند. هسته اصلی بازار پول را بازار بین بانکی تشکیل می دهد که سه عنصر اصلی دارد: بانک ها و مؤسسات دارای مازاد نقدینگی؛ بانک ها و مؤسسات دارای کسری نقدینگی؛ بانک مرکزی. هدف بانک ها از حضور در این بازار، مدیریت نقدینگی و هدف بانک مرکزی سیاست گذاری پولی و جهت دهی نرخ بهره کل بازار می باشد. ابزارهای مالی که در این بازار قابلیت استفاده دارند، سه ویژگی اصلی دارند: داشتن حداقل ریسک؛ دوره زمانی کوتاه مدت؛ نرخ بهره قطعی و از پیش تعیین شده. وجود بازار ثانوی اوراق و نقدشوندگی بالا از دیگر ویژگی های اوراق بازار پول است که به سبب آن این اوراق معادل جانشین نزدیک پول نقد محسوب می شود. با توجه به اهمیت این بازار در مدیریت نقدینگی و سیاست گذاری پولی، لازم است بررسی شود که آیا در چهارچوب فقه اقتصاد اسلامی، امکان تشکیل بازار پولی بین بانکی وجود دارد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش ابزار و شیوه عملیات بازار پولی بین بانکی بر دو محور عقد بیع العینه و تنزیل مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند. با تطبیق مختار در این دو مسئله به نظر می رسد بازار پولی بین بانکی با چنین ابزار و عملیات با مشکلات عدیده فقهی روبه روست و نیاز به بررسی مجدد دارد.A Jurisprudential-Economic Examination of the Money Market in Islamic Economics with Emphasis on the Interbank Market
The money market is a financial market in which those with surplus liquidity provide their funds to those facing liquidity shortages in return for profit. At the core of the money market lies the interbank market, which comprises three main elements: banks and institutions with surplus liquidity, banks and institutions with liquidity deficits, and the central bank. The goal of banks in this market is liquidity management, while the central bank’s objective is monetary policymaking and guiding the overall interest rate of the market. Financial instruments used in this market typically share three key characteristics: minimal risk, short-term maturity, and a fixed, predetermined rate of return. In addition, the existence of a secondary market and high liquidity make these instruments close substitutes for cash. Given the importance of this market in liquidity management and monetary policy, it is crucial to examine whether the establishment of an interbank money market is feasible within the framework of Islamic jurisprudence and economics. To address this question, the instruments and operational mechanisms of the interbank money market are critically analyzed through the lens of Bay al-Inah (sale and buy-back) and tanzīl (discounting). Based on the dominant jurisprudential views regarding these two contracts, it appears that the current structure of the interbank money market encounters significant jurisprudential challenges and requires fundamental reconsideration.
تبلیغات
