بررسی تاب آوری شهری منطقه 5 کلان شهر تبریز (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مقدمه : کلان شهرهای جهان سوم در جهت تاب آوری در برابر مخاطرات و بلایای طبیعی، به شدت آسیب پذیر بوده و تاب آوری پایینی دارند. کلان شهر تبریز نیز به دلیل رشد سریع شهرنشینی، افزایش میزان جمعیت و مهاجر پذیر بودن آن، افزایش تغییر و تبدیل کاربری اراضی و حاشیه نشینی، در برابر مخاطرات و بلایای شهری به شدت آسیب پذیر شده است. از این رو، پژوهش حاضر میزان تاب آوری شهری در منطقه 5 کلان شهر تبریز را بررسی می کند. داده و روش : پژوهش حاضر از نظر روش، توصیفی - تحلیلی و دارای ماهیت کاربردی است. داده های مورد نیاز با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی میدانی (پرسش نامه) گردآوری شده است. جامعه آماری پژوهش، شهروندان منطقه 5 کلان شهر تبریز بر اساس آمار سال 1395 به تعداد 126124 نفر است. حجم نمونه با استفاده از مدل معادلات ساختاری و روش نمایی گاما، 342 نفر برآورد گردید. ابزار تحلیل در این تحقیق SPSS, LISREL و ArcGIS است. یافته ها : در تاب آوری منطقه 5 کلان شهر تبریز، شاخص پنهان اجتماعی با ضریب بتای 384/0 (83/33 درصد) در رتبه اول اهمیت و شاخص های پنهان کالبدی-زیرساختی، اقتصادی و نهادی-مدیریتی به ترتیب با ضرایب بتای 305/0 (87/26 درصد)، 267/0 (52/23 درصد) و 179/0 (77/15 درصد) در رتبه های دوم تا چهارم اهمیت قرار دارند. محلات بارنج و کوشن، بهاران، نصر، کوی استانداری، دانشگاه آزاد، مرزداران و کوی سپهر، دارای تاب آوری خیلی زیاد (5)، محلات شهرک صنعتی، فرشته و الهیه دارای تاب آوری زیاد (4)، محلات ولی امر، رشدیه و باغمیشه جدید، دارای تاب آوری متوسط (3) و محلات شهرک، کرکج، نمایشگاه و شهرک مصلی، دارای تاب آوری کم (2) و خیلی کم (1) می باشند. نتیجه گیری : تاب آوری منطقه 5 تبریز تحت تأثیر ابعاد اجتماعی، کالبدی-زیرساختی، اقتصادی و نهادی-مدیریتی قرار دارد. تقویت شاخص اجتماعی و بهبود زیرساخت های کالبدی-زیرساختی در محله های آسیب پذیر همچون: کرکج و شهرک ضروری است. تقویت مشارکت اجتماعی، مقاوم سازی زیرساخت ها و بهبود هماهنگی های مدیریتی برای بهبود تاب آوری پیشنهاد می شود.Urban Resilience Assessment of Region 5 in the Metropolitan City of Tabriz
Introduction: Metropolitan cities in the Global South are highly vulnerable to natural hazards and disasters and have low resilience. The city of Tabriz, as a metropolitan area, has become increasingly vulnerable to urban hazards and disasters due to rapid urban growth, population increase, a high rate of migration, land-use changes, and informal settlements. Accordingly, this study assessed urban resilience in region 5 of the metropolitan city of Tabriz, Iran. Data and Method : This study was conducted using a descriptive-analytical methodology and was applied in nature. The required data were collected through library studies and field surveys (questionnaires). The study population consisted of citizens from region 5 of the metropolitan city of Tabriz, numbered 126,124 persons based on the 2016 census. The sample size was estimated to be 342 persons using structural equation modeling (SEM) and the Gamma-exponential method. Data were analyzed via LISREL, SPSS, and ArcGIS. Results : The findings indicated that, in terms of resilience in region 5 of the metropolitan city of Tabriz, the latent social indicator ranked highest with a beta coefficient of 0.384 (33.83%), followed by physical-infrastructural, economic, and institutional-management latent indicators with beta coefficients of 0.305 (26.87%), 0.267 (23.52%), and 0.179 (15.77%), respectively. The neighborhoods of Barinj, Kooshan, Baharan, Nasr, Kooy-e Ostandary, Azad University, Marzdaran, and Kooy-e Sepehr had very high resilience (5). Following that, neighborhoods such as Shahrak Sanati, Fereshteh, and Elahiyeh had high resilience (4). Vali-e Amr, Roshdiyeh, and Bagmisheh Jadid had moderate resilience (3), while Shahrak, Karkaj, Namayeshgah, and Shahrak-e Mosalla had low (2) and very low (1) resilience. Conclusion : This study revealed that the resilience of region 5 in Tabriz is influenced by social, physical-infrastructural, economic, and institutional-management factors. Strengthening social indicators and improving physical-infrastructural status in vulnerable neighborhoods such as Karkaj and Shahrak are particularly crucial. To enhance resilience, it is recommended to focus on increasing social participation, reinforcing infrastructure, and improving management coordination.
تبلیغات
